เจียวกู่หลาน vs โสม ต่างกันยังไง? “โสมภาคใต้” มีสารแบบเดียวกับโสมจริงไหม ตัวไหนเรื่องความสดชื่น ตัวไหนอ่อนโยนกว่า งานวิจัยในคนพบอะไร กินตอนไหน และโทษที่ต้องรู้

เจียวกู่หลาน (Jiaogulan, Gynostemma pentaphyllum) หรือ ปัญจขันธ์ กับ โสม (Ginseng, Panax ginseng) มักถูกพูดถึงคู่กัน เพราะเจียวกู่หลานมีสารซาโปนินกลุ่ม ไจพีโนไซด์ (gypenosides) ซึ่งบางตัวมีโครงสร้างเดียวกับ จินเซนโนไซด์ (ginsenosides) ในรากโสม จนได้ฉายาว่า “โสมภาคใต้” แต่ทั้งสองเป็นพืชต่างวงศ์ เจียวกู่หลานเป็นไม้เลื้อยตระกูลแตงที่ใช้ใบ ส่วนโสมเป็นรากของพืชตระกูลอาราลิเอซีที่ต้องปลูก 4–6 ปี สารที่ซ้ำกันเป็นเพียงส่วนน้อย และงานวิจัยในคนก็ศึกษาคนละเรื่อง โสมมีงานเรื่องความล้าและความสดชื่นมากกว่า ส่วนเจียวกู่หลานมีงานในคนน้อยกว่า เน้นด้านเมตาบอลิซึมและความเครียด คำตอบสั้น ๆ คือ ใช้แทนกันไม่ได้ตรง ๆ บทความนี้เทียบให้เห็นทีละประเด็น พร้อมข้อควรระวังที่สำคัญของแต่ละตัว

4–6 ปี
อายุรากโสมที่นิยม
เก็บเกี่ยวมาใช้
ใบ
ส่วนของเจียวกู่หลาน
ที่ใช้ชงหรือสกัด
~4 สัปดาห์
ระยะเวลาที่งานวิจัยโสม
ด้านความล้ามักใช้วัดผล

บล็อกนี้มีบทความ เจียวกู่หลานคืออะไร · โสมคืออะไร · เจียวกู่หลาน vs ชาเขียว · โสมเกาหลี vs โสมอเมริกัน แล้ว บทความนี้เทียบเจียวกู่หลานกับโสมโดยตรง · เรื่องแรกคือ “โสมภาคใต้” เหมือนโสมแค่ไหน · เรื่องที่สองคือตารางเทียบ · เรื่องที่สามคืองานวิจัยโสมในคน · เรื่องที่สี่คืองานวิจัยเจียวกู่หลานในคน · เรื่องที่ห้าคือเลือกตัวไหน กินตอนไหน กินคู่กันได้ไหม · เรื่องสุดท้ายคือโทษและใครต้องระวัง

1 “โสมภาคใต้” เหมือนโสมแค่ไหน

ฉายานี้มาจากการค้นพบในทศวรรษ 1970–1980 ว่าเจียวกู่หลานมีซาโปนินที่ โครงสร้างตรงกับจินเซนโนไซด์บางตัว เช่น Rb1, Rb3, Rd และ F2 (Razmovski-Naumovski 2005) แต่ภาพรวมต่างกันมาก

  • ชนิดของสาร: เจียวกู่หลานมีไจพีโนไซด์มากกว่า 80 ชนิด ส่วนใหญ่ไม่พบในโสม ส่วนโสมมีจินเซนโนไซด์หลายสิบชนิดที่สัดส่วนต่างไปตามสายพันธุ์และการแปรรูป (เช่น โสมแดงที่ผ่านการนึ่ง)
  • ปริมาณ: จินเซนโนไซด์ที่ซ้ำกันพบในเจียวกู่หลานในสัดส่วนน้อย การมีสารเหมือนกันบางตัวจึงไม่ได้แปลว่าได้ผลเท่ากัน
  • สารอื่น: เจียวกู่หลานมีฟลาโวนอยด์และพอลิแซ็กคาไรด์ของตัวเอง ส่วนโสมมีพอลิแซ็กคาไรด์และสารกลุ่มพอลีอะเซทิลีนที่ต่างไป

สรุป: “โสมภาคใต้” เป็นชื่อทางการตลาดที่มีเหตุผลทางเคมีบางส่วน แต่ไม่ใช่หลักฐานว่าใช้แทนกันได้

2 ตารางเทียบ: เจียวกู่หลาน vs โสม

ประเด็น เจียวกู่หลาน โสม (Panax ginseng)
พืช/ส่วนที่ใช้ ไม้เลื้อยตระกูลแตง · ใบ ไม้ล้มลุกตระกูลอาราลิเอซี · ราก
สารสำคัญ ไจพีโนไซด์ (บางตัวเหมือนจินเซนโนไซด์) จินเซนโนไซด์
รูปแบบที่ใช้ทั่วไป ชาใบ สารสกัด รากแห้ง โสมแดง สารสกัดมาตรฐาน
งานวิจัยในคน น้อยกว่า กลุ่มตัวอย่างเล็ก ส่วนใหญ่จากเอเชีย มากกว่า หลายสิบ RCT แต่ผลไม่สม่ำเสมอ
เรื่องที่ศึกษาหลัก น้ำตาลและไขมันในเลือด ความเครียด ความล้า ความสดชื่น สมาธิ น้ำตาลในเลือด
ความรู้สึกหลังกิน อ่อนโยน ไม่ค่อยกระตุ้น บางคนรู้สึกกระปรี้กระเปร่า บางคนนอนไม่หลับ
ข้อควรระวังเด่น ยาเบาหวาน ยาต้านเลือดแข็งตัว ยากดภูมิ ยาวาร์ฟาริน ยาเบาหวาน ความดันสูง นอนไม่หลับ

ทั้งสองตัวจัดอยู่ในกลุ่มที่คนเรียกว่า “อะแดปโตเจน” แต่คำนี้ไม่ใช่คำทางการแพทย์ที่รับรองผล (เทียบโสมกับอะแดปโตเจนอีกตัวได้ที่ โรดิโอลา vs โสม)

3 งานวิจัยโสมในคน: พบอะไรจริง

  • ความล้า (Kim และคณะ 2013): ผู้ใหญ่ที่มีอาการเหนื่อยล้าเรื้อรังโดยไม่ทราบสาเหตุ 90 คน กินโสม 1 หรือ 2 กรัมต่อวัน 4 สัปดาห์ พบคะแนนความล้าลดลงมากกว่ากลุ่มหลอก แต่เป็นงานระยะสั้นและวัดจากแบบสอบถาม
  • สมาธิและความจำ: งานทดลองระยะสั้นหลายชิ้น เช่น Reay และคณะ (2005) พบผลต่อการทำงานทางความคิดบางด้านหลังกินครั้งเดียว แต่การทบทวนของ Cochrane (Geng 2010) สรุปว่ายังไม่มีหลักฐานที่น่าเชื่อถือพอว่าโสมช่วยด้านความคิดในคนสุขภาพดี
  • น้ำตาลในเลือด: การวิเคราะห์อภิมาน (Shishtar 2014) พบระดับน้ำตาลขณะอดอาหารลดลงเล็กน้อย แต่ HbA1c ไม่เปลี่ยนชัด เป็นเหตุผลที่ผู้กินยาเบาหวานต้องระวัง

ข้อจำกัด: สารสกัดโสมแต่ละยี่ห้อมีจินเซนโนไซด์ต่างกันมาก ผลจากงานหนึ่งจึงโอนไปอีกผลิตภัณฑ์ไม่ได้ตรง ๆ อ่านเพิ่มที่ โสมคืออะไร

4 งานวิจัยเจียวกู่หลานในคน: พบอะไรจริง

  • น้ำตาลในเลือด (Huyen และคณะ 2010): ผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ในเวียดนามที่ยังไม่ได้ใช้ยา ดื่มชาเจียวกู่หลาน 6 กรัมต่อวัน 12 สัปดาห์ พบระดับน้ำตาลลดลงกว่ากลุ่มชาหลอก งานนี้มีผู้ร่วมวิจัยไม่ถึง 30 คน และเป็นผู้ป่วยภายใต้การดูแลของแพทย์
  • ความเครียด (Choi และคณะ 2019): ผู้ใหญ่ที่มีความเครียดเรื้อรังกินสารสกัดใบเจียวกู่หลาน 8 สัปดาห์ พบคะแนนความวิตกกังวลลดลงกว่ากลุ่มหลอก
  • งานในห้องทดลอง: พบว่าไจพีโนไซด์กระตุ้นเอนไซม์ AMPK ซึ่งเกี่ยวกับการใช้พลังงานของเซลล์ และมีฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ แต่ผลในหลอดทดลองและสัตว์ยังไม่ใช่หลักฐานในคน

ข้อจำกัด: งานในคนยังมีน้อย กลุ่มตัวอย่างเล็ก ขนาดและรูปแบบสารสกัดต่างกันมาก จึงยังสรุปขนาดที่เหมาะสมไม่ได้ เรื่องเวลากินอ่านที่ เจียวกู่หลาน กินตอนไหน

5 เลือกตัวไหน กินตอนไหน กินคู่กันได้ไหม

  • ถ้าโจทย์คือความสดชื่นช่วงกลางวัน: หลักฐานในคนของโสมมากกว่า แต่โสมอาจกระตุ้นจนนอนไม่หลับในบางคน จึงควรกินช่วงเช้า
  • ถ้าอยากได้ตัวที่อ่อนโยน: เจียวกู่หลานไม่ค่อยกระตุ้น ดื่มเป็นชาได้ทั้งวัน แต่หลักฐานในคนยังน้อย
  • กินตอนไหน: โสมนิยมกินเช้าหรือก่อนเที่ยง เลี่ยงช่วงเย็น ส่วนเจียวกู่หลานกินพร้อมหรือหลังอาหารได้ ผู้ที่กินยาเบาหวานต้องระวังน้ำตาลต่ำถ้ากินตอนท้องว่าง
  • กินคู่กันได้ไหม: ในทางทฤษฎีได้ แต่ทั้งสองตัวอาจลดน้ำตาลในเลือดและมีผลต่อการแข็งตัวของเลือด การกินคู่จึงเพิ่มผลข้างเคียงในกลุ่มที่กินยา ควรปรึกษาแพทย์ก่อน
  • กินเป็นรอบ: โสมมักแนะนำให้กินเป็นรอบ เช่น 2–3 เดือนแล้วพัก เพราะงานความปลอดภัยระยะยาวมีจำกัด
  • ความสดชื่นที่ยั่งยืน: มาจากการนอนพอ ออกกำลังกาย และอาหารครบหมู่ สมุนไพรเป็นเพียงส่วนเสริม ถ้าเหนื่อยต่อเนื่องหลายสัปดาห์ต้องหาสาเหตุกับแพทย์
BLB K เป็นกาแฟเพื่อสุขภาพที่ใส่สารดูแลสมองและพลังงานไว้ในซองเดียว — วิตามินบีรวม PANMOL® 400 มก. โคลีนไบทาร์เทรต 350 มก. แอล-ฟีนิลอะลานีน 350 มก. ชาเขียว 350 มก. เจียวกู่หลาน 450 มก. ดี-ไรโบส 217 มก. พร้อมแอล-ไทโรซีน แปะก๊วย โคเอนไซม์คิวเท็น และใยอาหารโพลีเดกซ์โทรส 2,750 มก. · มีเลข อย. 26-1-10867-5-0053 และผ่านการรับรองฮาลาล · BLB K มีเจียวกู่หลาน 450 มก. ต่อซอง แต่ไม่มีโสมในสูตร · เจียวกู่หลานเป็นส่วนประกอบหนึ่งในสูตรรวม ไม่ใช่สารสกัดเดี่ยวขนาดเดียวกับงานวิจัยทุกชิ้น · มีคาเฟอีนจากกาแฟ ชาเขียว และสารสกัดกาแฟเขียว ต้องนับรวมกับกาแฟ–ชาที่ดื่มในวัน · ผู้เป็นโรคฟีนิลคีโตนูเรีย (PKU) ห้ามใช้ · ผู้ที่กินยาเบาหวาน ยาต้านการแข็งตัวของเลือด หรือยากดภูมิคุ้มกัน ต้องปรึกษาแพทย์ก่อน

6 โทษ ผลข้างเคียง และใครต้องระวัง

  • เจียวกู่หลาน: ที่พบคือคลื่นไส้ ท้องเสีย ท้องอืด งานในห้องทดลองพบฤทธิ์ต้านการเกาะตัวของเกล็ดเลือด จึงต้องระวังร่วมกับยาต้านเลือดแข็งตัว และอาจกระตุ้นภูมิคุ้มกัน ผู้ที่ใช้ยากดภูมิหรือมีโรคภูมิต้านตนเองควรปรึกษาแพทย์ อ่านเพิ่มที่ โทษของเจียวกู่หลาน
  • โสม: นอนไม่หลับ ปวดศีรษะ ใจสั่น ท้องเสีย และความดันเปลี่ยนในบางคน มีรายงานว่าโสมอเมริกันลดผลของยาวาร์ฟาริน (Yuan 2004) ผู้ที่กินยาต้านเลือดแข็งตัว ยาเบาหวาน ยาต้านซึมเศร้ากลุ่ม MAOI ต้องปรึกษาแพทย์ อ่านเพิ่มที่ โทษของโสม
  • ก่อนผ่าตัด: ทั้งสองตัวควรหยุดอย่างน้อย 1–2 สัปดาห์ตามคำแนะนำแพทย์
  • หญิงตั้งครรภ์ ให้นมบุตร และเด็ก: ข้อมูลความปลอดภัยไม่พอ ไม่ควรใช้
  • คาเฟอีน: ถ้าได้รับสมุนไพรเหล่านี้ผ่านกาแฟหรือชา ต้องนับคาเฟอีนรวมทั้งวันด้วย

สอบถามรายละเอียดสูตรได้ที่ LINE @blb.co.th หรือโทร 062-353-9895

7 คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

เจียวกู่หลาน คือโสมจริงไหม?

ไม่ใช่ เจียวกู่หลานเป็นไม้เลื้อยตระกูลแตงที่ใช้ใบ ส่วนโสมเป็นรากของพืชคนละวงศ์ ที่ถูกเรียกว่าโสมภาคใต้เพราะมีซาโปนินบางตัวโครงสร้างเหมือนจินเซนโนไซด์ในโสม แต่เป็นส่วนน้อยของสารทั้งหมด

เจียวกู่หลาน กับ โสม ต่างกันยังไง?

ต่างกันทั้งพืช ส่วนที่ใช้ ชนิดและสัดส่วนของสาร และเรื่องที่งานวิจัยในคนศึกษา โสมมีงานเรื่องความล้ามากกว่า ส่วนเจียวกู่หลานมีงานในคนน้อยกว่า เน้นเรื่องน้ำตาล ไขมัน และความเครียด

เจียวกู่หลาน vs โสม ตัวไหนช่วยเรื่องความสดชื่นมากกว่า?

หลักฐานในคนของโสมมากกว่า เช่น งานของ Kim (2013) ที่พบคะแนนความล้าลดลงใน 4 สัปดาห์ แต่โสมอาจกระตุ้นจนนอนไม่หลับในบางคน ส่วนเจียวกู่หลานอ่อนโยนกว่าแต่หลักฐานด้านนี้ยังน้อย

กินเจียวกู่หลานคู่กับโสมได้ไหม?

ได้ในทางทฤษฎี แต่ทั้งสองอาจลดน้ำตาลในเลือดและมีผลต่อการแข็งตัวของเลือด ผู้ที่กินยาเบาหวานหรือยาต้านเลือดแข็งตัวควรปรึกษาแพทย์ก่อนกินคู่กัน

เจียวกู่หลานกับโสม กินตอนไหนดี?

โสมนิยมกินช่วงเช้าและเลี่ยงช่วงเย็นเพราะอาจทำให้นอนไม่หลับ เจียวกู่หลานกินพร้อมหรือหลังอาหารได้ ผู้ที่กินยาเบาหวานไม่ควรกินตอนท้องว่าง

โทษของเจียวกู่หลานและโสมมีอะไรบ้าง?

เจียวกู่หลานอาจทำให้คลื่นไส้ ท้องเสีย และต้องระวังร่วมกับยาต้านเลือดแข็งตัวหรือยากดภูมิ โสมอาจทำให้นอนไม่หลับ ปวดหัว ใจสั่น และมีปฏิกิริยากับยาวาร์ฟาริน ยาเบาหวาน ยา MAOI

คนเป็นเบาหวานกินเจียวกู่หลานแทนยาได้ไหม?

ไม่ได้ งานวิจัยในคนยังน้อยและเป็นงานขนาดเล็ก ผู้ที่เป็นเบาหวานต้องใช้ยาตามแพทย์ และถ้าจะกินสมุนไพรร่วมด้วยต้องแจ้งแพทย์ก่อนเพราะเสี่ยงน้ำตาลต่ำ

  • ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา — ไม่มีผลในการป้องกัน บำบัด หรือรักษาโรค เป็นเพียงตัวช่วยดูแลสุขภาพ
  • เจียวกู่หลานและโสมเป็นสมุนไพรในผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ไม่ได้รักษาโรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือดสูง อาการอ่อนเพลียเรื้อรัง หรือโรคใด ๆ และไม่ใช่ยา · งานวิจัยในคนของเจียวกู่หลานยังมีจำนวนน้อยและกลุ่มตัวอย่างเล็ก ส่วนงานของโสมมีมากกว่าแต่ผลไม่สม่ำเสมอ · ผลจากงานทดลองในหลอดทดลองและสัตว์ไม่สามารถนำมาสรุปว่าเกิดในคนได้
  • ต้องบวกปริมาณสารตัวเดียวกันจากทุกผลิตภัณฑ์ที่กินอยู่ รวมทั้งวิตามินรวม นมผง และเครื่องดื่มเสริมสารอาหาร เพราะคนส่วนใหญ่ที่ได้รับเกินไม่ได้ตั้งใจ แต่เกิดจากการกินซ้อนโดยไม่รู้ตัว
  • ผู้มีโรคประจำตัวหรือกินยาประจำ ควรปรึกษาแพทย์/เภสัชกรก่อนใช้ เพราะอาจมีปฏิกิริยาระหว่างกัน
  • สตรีมีครรภ์และให้นมบุตร ควรปรึกษาแพทย์ก่อน
  • ไม่ใช้แทนยาที่แพทย์สั่ง และห้ามหยุดยาเองในทุกกรณี
  • ใจสั่น เหงื่อแตก มือสั่น หน้ามืด หิวจัด (สัญญาณน้ำตาลต่ำ) ในผู้ที่กินยาเบาหวานร่วมกับสมุนไพร ต้องตรวจน้ำตาลและพบแพทย์ · เลือดออกผิดปกติ ช้ำง่าย ถ่ายดำ ในผู้ที่กินยาต้านเลือดแข็งตัว ปวดหัวรุนแรง ความดันสูงขึ้นชัด นอนไม่หลับต่อเนื่อง หลังกินโสม ต้องหยุดและพบแพทย์ · อ่อนเพลียต่อเนื่องเกิน 2–4 สัปดาห์ น้ำหนักลด ไข้ต่ำ ๆ หรือหายใจเหนื่อย ต้องพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุ เช่น โลหิตจาง ไทรอยด์ เบาหวาน

อ้างอิง

  1. Razmovski-Naumovski V, Huang TH, Tran VH, et al. Chemistry and pharmacology of Gynostemma pentaphyllum. Phytochem Rev. 2005;4:197-219.
  2. Kim HG, Cho JH, Yoo SR, et al. Antifatigue effects of Panax ginseng C.A. Meyer: a randomised, double-blind, placebo-controlled trial. PLoS One. 2013;8(4):e61271.
  3. Geng J, Dong J, Ni H, et al. Ginseng for cognition. Cochrane Database Syst Rev. 2010;(12):CD007769.
  4. Reay JL, Kennedy DO, Scholey AB. Single doses of Panax ginseng (G115) reduce blood glucose levels and improve cognitive performance during sustained mental activity. J Psychopharmacol. 2005;19(4):357-365.
  5. Shishtar E, Sievenpiper JL, Djedovic V, et al. The effect of ginseng (the genus Panax) on glycemic control: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled clinical trials. PLoS One. 2014;9(9):e107391.
  6. Huyen VT, Phan DV, Thang P, et al. Antidiabetic effect of Gynostemma pentaphyllum tea in randomly assigned type 2 diabetic patients. Horm Metab Res. 2010;42(5):353-357.
  7. Choi EK, Won YH, Kim SY, et al. Supplementation with extract of Gynostemma pentaphyllum leaves reduces anxiety in healthy subjects with chronic psychological stress: a randomized, double-blind, placebo-controlled clinical trial. Phytomedicine. 2019;52:198-205.
  8. Yuan CS, Wei G, Dey L, et al. Brief communication: American ginseng reduces warfarin’s effect in healthy patients: a randomized, controlled trial. Ann Intern Med. 2004;141(1):23-27.
  9. สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา — ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร
บทความนี้ให้ข้อมูลเพื่อความรู้ความเข้าใจ ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกัน บำบัด หรือรักษาโรค ผู้มีโรคประจำตัว สตรีมีครรภ์/ให้นมบุตร หรือผู้ที่กินยาประจำ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้
👥
ผู้เขียน & ตรวจทาน
ทีมงาน BLB Balance Brand

บทความนี้จัดทำและตรวจทานโดยทีมงาน บริษัท บาลานซ์ แบรนด์ จำกัด เรียบเรียงจากแหล่งอ้างอิงทางการแพทย์ที่น่าเชื่อถือ (เช่น Mayo Clinic, NIH, Cleveland Clinic) · เนื้อหาเพื่อให้ความรู้ ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ · ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกัน บำบัด หรือรักษาโรค

เกี่ยวกับเรา / มาตรฐานเนื้อหา →