กาบา (GABA, Gamma-Aminobutyric Acid) กับ วาเลอเรียน (Valerian) เป็นสองชื่อที่เห็นบ่อยบนฉลากอาหารเสริมเรื่องการนอน แต่ เป็นสารคนละประเภท กาบาคือ สารสื่อประสาทยับยั้ง ที่สมองสร้างเองเพื่อ “ลดการกระตุ้น” ของเซลล์ประสาท ส่วนที่ใส่ในอาหารเสริมมักผลิตจากการหมักด้วยแบคทีเรียกรดแล็กติก ส่วนวาเลอเรียนคือ รากสมุนไพร ที่ใช้ในยุโรปมาหลายร้อยปี มีสารหลายชนิดที่งานในห้องทดลองพบว่าไปปรับการทำงานของระบบกาบาในสมอง พูดง่าย ๆ คือ ตัวหนึ่งเป็นสารเดี่ยว อีกตัวเป็นสมุนไพรที่มีสารผสมหลายตัว และคำถามสำคัญของกาบาคือ กินเข้าไปแล้วผ่านเข้าสมองได้แค่ไหน บทความนี้เทียบให้เห็นทีละประเด็น ตั้งแต่กลไก งานวิจัย เวลากิน ไปจนถึงผลข้างเคียงที่ต่างกัน
ในผู้มีอาการนอนไม่หลับ (Byun 2018)
มักใช้วัดผล
วาเลอเรียนมักให้กิน
บล็อกนี้มีบทความ กาบาคืออะไร · วาเลอเรียนคืออะไร · กาบา vs เมลาโทนิน · คาโมมายล์ vs วาเลอเรียน แล้ว บทความนี้เทียบกาบากับวาเลอเรียนโดยตรง · เรื่องแรกคือสองตัวนี้คืออะไร · เรื่องที่สองคือตารางเทียบ · เรื่องที่สามคือกลไกที่ต่างกัน · เรื่องที่สี่คืองานวิจัยในคน · เรื่องที่ห้าคือกินตอนไหน กินคู่กันได้ไหม · เรื่องสุดท้ายคือโทษและใครต้องระวัง
1 กาบาและวาเลอเรียนคืออะไร
- กาบา (GABA): กรดอะมิโนที่ไม่ได้ใช้สร้างโปรตีน แต่ทำหน้าที่เป็นสารสื่อประสาทยับยั้งหลักในสมอง สมองสร้างจากกลูตาเมตโดยใช้วิตามินบี 6 เป็นตัวช่วย ในอาหารพบในผักบางชนิด ข้าวกล้องงอก ชาบางประเภท และอาหารหมัก ส่วนในอาหารเสริมมักเป็นกาบาจากการหมัก
- วาเลอเรียน (Valerian): รากValeriana officinalis มีกลิ่นแรงเฉพาะตัว สารที่งานวิจัยสนใจคือกรดวาเลอเรนิก (valerenic acid) วาลีโพเทรียตส์ และน้ำมันหอมระเหย สารสกัดแต่ละยี่ห้อมีสัดส่วนต่างกันมาก รายละเอียดที่ วาเลอเรียนคืออะไร
ความน่าสนใจคือ วาเลอเรียนเองก็มีกาบาอยู่ในราก แต่เชื่อว่าผลหลักมาจากสารอื่นที่ไปจับกับตัวรับกาบา มากกว่าจากกาบาที่อยู่ในรากโดยตรง
2 ตารางเทียบ: กาบา vs วาเลอเรียน
| ประเด็น | กาบา (GABA) | วาเลอเรียน |
|---|---|---|
| ประเภท | สารเดี่ยว (กรดอะมิโน/สารสื่อประสาท) | สมุนไพร (รากที่มีสารหลายตัว) |
| ร่างกายสร้างเองได้ไหม | ได้ สมองสร้างเอง | ไม่ใช่สารในร่างกาย |
| กลไกที่เสนอ | อาจส่งสัญญาณผ่านระบบประสาทลำไส้–สมอง ยังถกเถียงเรื่องผ่านเข้าสมอง | กรดวาเลอเรนิกปรับการทำงานของตัวรับกาบาชนิด A (งานในห้องทดลอง) |
| ขนาดในงานวิจัย | 100–300 มก. ต่อวัน | 300–600 มก. สารสกัด ก่อนนอน |
| ความเร็วที่รู้สึก | บางงานวัดผลใน 1 ชั่วโมง บางงานต่อเนื่องหลายสัปดาห์ | มักต้องกินต่อเนื่อง 2–4 สัปดาห์ |
| กลิ่นรส | ไม่ค่อยมีกลิ่น | กลิ่นแรง บางคนไม่ชอบ |
| ข้อควรระวังเด่น | ยาลดความดัน ยานอนหลับ | ง่วงตอนเช้า ยากล่อมประสาท แอลกอฮอล์ รายงานตับอักเสบที่พบน้อย |
ทั้งสองตัว ไม่ใช่ยานอนหลับ ผลที่พบในงานวิจัยมีขนาดเล็กกว่ายามาก และไม่ได้ทำให้ “หลับทันที” แบบที่บางโฆษณาสื่อ
3 กลไกที่ต่างกัน: เติมสารสื่อประสาท vs ปรับตัวรับ
ประเด็นที่ถูกถามบ่อยที่สุดของกาบาคือ กินเข้าไปแล้วผ่านเข้าสมองได้ไหม สมองมีกำแพงกั้นเลือดกับสมอง (blood-brain barrier) ที่คัดกรองสาร งานทบทวนของ Boonstra และคณะ (2015) สรุปว่าข้อมูลในคนเรื่องกาบาผ่านกำแพงนี้ยังขัดแย้งกัน และเสนอว่าผลที่เห็นในบางงานอาจมาจาก การส่งสัญญาณผ่านระบบประสาทในลำไส้ หรือผ่านจุดที่กำแพงนี้บางกว่าปกติ
ส่วนวาเลอเรียน งานในห้องทดลองพบว่ากรดวาเลอเรนิก ไปจับกับตัวรับกาบาชนิด A ในตำแหน่งเฉพาะ และอาจยับยั้งการสลายกาบา คล้ายเป็นการ “ปรับระดับเสียง” ของระบบที่มีอยู่แล้ว มากกว่าการเติมกาบาเข้าไป
- ผลเชิงปฏิบัติ: ทั้งสองตัวมีกลไกที่ยังพิสูจน์ในคนไม่ครบ และไม่มีงานที่เทียบกาบากับวาเลอเรียนหัวต่อหัวโดยตรง
- ข้อสังเกต: เพราะวาเลอเรียนไปทำงานที่ตัวรับเดียวกับยากลุ่มเบนโซไดอะซีปีนบางส่วน จึงต้องระวังมากเมื่อใช้ร่วมกับยานอนหลับหรือแอลกอฮอล์
4 งานวิจัยในคน: แต่ละตัวพบอะไร
กาบา
- Byun และคณะ (2018): ผู้ที่มีอาการนอนไม่หลับกลุ่มเล็กกินกาบาจากการหมัก 300 มก. ต่อวัน 4 สัปดาห์ พบเวลาที่ใช้กว่าจะหลับจากการตรวจการนอนสั้นลงเมื่อเทียบกับยาหลอก
- Hepsomali และคณะ (2020): ทบทวนงานกาบาในคนเรื่องความเครียดและการนอน สรุปว่ามีหลักฐานจำกัดถึงปานกลางสำหรับการนอน แต่ งานส่วนใหญ่เล็ก หลายงานสนับสนุนโดยผู้ผลิต และใช้กาบาร่วมกับสารอื่น
วาเลอเรียน
- Bent และคณะ (2006): วิเคราะห์อภิมาน 16 งาน พบว่าวาเลอเรียน อาจช่วยให้รู้สึกว่าคุณภาพการนอนดีขึ้น แต่ระบุว่าคุณภาพงานและการเลือกรายงานผลเป็นข้อจำกัดสำคัญ
- Fernández-San-Martín และคณะ (2010): พบผลในการวัดจากความรู้สึก แต่ ไม่พบผลชัดในการวัดเชิงปริมาณ เช่น เวลาที่ใช้กว่าจะหลับ
- NIH ODS: สรุปว่าหลักฐานของวาเลอเรียนเรื่องการนอนยังไม่สม่ำเสมอ
ข้อจำกัดร่วม: ทั้งสองตัวยังไม่มีงานระยะยาวขนาดใหญ่ และสารสกัดในตลาดมีปริมาณสารสำคัญแตกต่างกันมาก
5 กินตอนไหน และกินคู่กันได้ไหม
- กาบากินตอนไหน: งานการนอนมักให้กินก่อนนอน 30–60 นาที บางคนใช้ช่วงกลางวันเพื่อผ่อนคลาย แต่ถ้ากินแล้วง่วงควรเลี่ยงก่อนขับรถ รายละเอียดที่ กาบา กินตอนไหน
- วาเลอเรียนกินตอนไหน: ก่อนนอน 30 นาทีถึง 2 ชั่วโมง และมักต้องกินต่อเนื่อง 2–4 สัปดาห์จึงจะประเมินได้ ถ้าตื่นมามึนหัวให้ลดขนาดหรือกินเร็วขึ้น รายละเอียดที่ วาเลอเรียน กินตอนไหน
- กินคู่กันได้ไหม: ไม่มีงานที่ศึกษาความปลอดภัยของการกินคู่โดยตรง ทั้งสองตัวอาจเสริมฤทธิ์ง่วงกันได้ จึง ไม่ควรเริ่มพร้อมกันสองตัว ควรลองทีละตัวเพื่อรู้ว่าตัวไหนเหมาะ และหลีกเลี่ยงแอลกอฮอล์
- เริ่มจากพื้นฐานก่อน: เข้านอน–ตื่นเวลาเดิม งดคาเฟอีนหลังบ่าย ลดแสงจอ 1 ชั่วโมงก่อนนอน และห้องนอนมืด เย็น เงียบ มีผลต่อการนอนมากกว่าอาหารเสริม
- สารผสมในสูตรเดียว: สูตรชงก่อนนอนบางสูตรใช้กาบาร่วมกับแอล-ธีอะนีนและผลไม้อย่างทาร์ตเชอร์รี ซึ่งเป็นแนวทางต่างจากการกินวาเลอเรียนเดี่ยว
6 โทษ ผลข้างเคียง และใครต้องระวัง
- กาบา: ที่พบได้คือง่วง ปวดหัว ท้องไส้ไม่สบาย บางคนรู้สึกซ่าหรือชาเล็กน้อยเมื่อกินขนาดสูง และอาจลดความดันเล็กน้อย ผู้ที่กินยาลดความดันควรระวัง อ่านเพิ่มที่ โทษของกาบา
- วาเลอเรียน: ปวดหัว เวียนหัว ท้องไส้ปั่นป่วน มึนหรือง่วงตอนเช้า มีรายงานตับอักเสบในผู้ใช้บางราย (มักเป็นสูตรผสมหลายสมุนไพร) และผู้ที่ใช้นานแล้วหยุดทันทีบางรายมีอาการกระสับกระส่าย
- ห้ามผสมกับยานอนหลับ ยาคลายกังวล และแอลกอฮอล์: โดยเฉพาะวาเลอเรียน เพราะอาจเสริมฤทธิ์กดประสาท
- ก่อนผ่าตัด: แจ้งแพทย์ว่ากินวาเลอเรียน เพราะอาจมีผลร่วมกับยาระงับความรู้สึก
- หญิงตั้งครรภ์ ให้นมบุตร และเด็กเล็ก: ข้อมูลความปลอดภัยไม่พอ ไม่ควรใช้
- ผู้ที่มีโรคตับ: ไม่ควรใช้วาเลอเรียนโดยไม่ปรึกษาแพทย์
สอบถามรายละเอียดสูตรได้ที่ LINE @blb.co.th หรือโทร 062-353-9895
7 คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
กาบา กับ วาเลอเรียน ต่างกันยังไง?
กาบาเป็นสารสื่อประสาทยับยั้งที่ร่างกายสร้างเอง ส่วนวาเลอเรียนเป็นรากสมุนไพรที่มีสารหลายชนิด ซึ่งงานในห้องทดลองพบว่าไปปรับการทำงานของตัวรับกาบา ตัวหนึ่งเป็นสารเดี่ยว อีกตัวเป็นสมุนไพร
กาบา vs วาเลอเรียน ตัวไหนช่วยเรื่องการนอนมากกว่า?
ยังไม่มีงานเทียบหัวต่อหัว งานของทั้งสองตัวพบผลขนาดเล็ก ส่วนใหญ่วัดจากความรู้สึก และมีข้อจำกัดด้านคุณภาพงาน ควรลองทีละตัวพร้อมปรับพฤติกรรมการนอน
กินกาบาแล้วเข้าสมองได้จริงไหม?
ยังถกเถียงกันอยู่ งานทบทวนสรุปว่าข้อมูลในคนยังขัดแย้ง และผลที่พบบางงานอาจมาจากการส่งสัญญาณผ่านระบบประสาทในลำไส้มากกว่ากาบาเข้าสมองโดยตรง
กินกาบาคู่กับวาเลอเรียนได้ไหม?
ไม่มีงานศึกษาความปลอดภัยของการกินคู่โดยตรง และอาจเสริมฤทธิ์ง่วงกัน ควรลองทีละตัว ไม่ผสมกับแอลกอฮอล์หรือยานอนหลับ และปรึกษาแพทย์ถ้ากินยาประจำ
กาบาและวาเลอเรียน กินตอนไหนดี?
กาบามักกินก่อนนอน 30–60 นาที ส่วนวาเลอเรียนกินก่อนนอน 30 นาทีถึง 2 ชั่วโมง และมักต้องกินต่อเนื่อง 2–4 สัปดาห์จึงจะประเมินได้
โทษของวาเลอเรียนมีอะไรบ้าง?
ที่พบได้คือปวดหัว เวียนหัว ท้องไส้ปั่นป่วน มึนตอนเช้า มีรายงานตับอักเสบที่พบน้อย และห้ามใช้ร่วมกับยานอนหลับ ยาคลายกังวล หรือแอลกอฮอล์
กินกาบาทุกวันได้ไหม ติดไหม?
งานวิจัยส่วนใหญ่ใช้ต่อเนื่องไม่เกินหลายสัปดาห์ ยังไม่มีรายงานการติดแบบยานอนหลับ แต่ข้อมูลระยะยาวยังน้อย ถ้านอนไม่หลับเกิน 3 สัปดาห์ควรพบแพทย์
- ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา — ไม่มีผลในการป้องกัน บำบัด หรือรักษาโรค เป็นเพียงตัวช่วยดูแลสุขภาพ
- กาบาและวาเลอเรียนเป็นสารในผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ไม่ได้รักษาโรคนอนไม่หลับ โรควิตกกังวล หรือโรคทางจิตเวช และไม่ใช่ยานอนหลับ · งานวิจัยของทั้งสองตัวส่วนใหญ่วัดผลจากความรู้สึกของผู้ร่วมวิจัย และผลที่พบมีขนาดเล็ก · ผู้ที่ใช้ยานอนหลับหรือยาจิตเวชห้ามหยุดยาหรือเปลี่ยนมาใช้อาหารเสริมแทนเอง
- ไม่มีสารอาหารใดที่ใช้แทนการนอน — การนอนไม่พอสะสมมีผลต่อความปลอดภัยในการขับขี่และการทำงานโดยตรง
- ต้องบวกปริมาณสารตัวเดียวกันจากทุกผลิตภัณฑ์ที่กินอยู่ รวมทั้งวิตามินรวม นมผง และเครื่องดื่มเสริมสารอาหาร เพราะคนส่วนใหญ่ที่ได้รับเกินไม่ได้ตั้งใจ แต่เกิดจากการกินซ้อนโดยไม่รู้ตัว
- ผู้มีโรคประจำตัวหรือกินยาประจำ ควรปรึกษาแพทย์/เภสัชกรก่อนใช้ เพราะอาจมีปฏิกิริยาระหว่างกัน
- สตรีมีครรภ์และให้นมบุตร ควรปรึกษาแพทย์ก่อน
- ไม่ใช้แทนยาที่แพทย์สั่ง และห้ามหยุดยาเองในทุกกรณี
- นอนไม่หลับติดต่อกันเกิน 3 สัปดาห์ นอนกรนเสียงดังหรือหยุดหายใจขณะหลับ ง่วงจนเผลอหลับขณะขับรถ หรืออารมณ์เศร้า หมดความสนใจในสิ่งที่เคยชอบร่วมกับนอนไม่หลับเกิน 2 สัปดาห์ ต้องพบแพทย์เพื่อประเมิน · ตาเหลือง ตัวเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม หรือปวดท้องด้านขวาบน หลังกินวาเลอเรียน ต้องหยุดและพบแพทย์ทันที · ง่วงซึมมากผิดปกติเมื่อกินร่วมกับแอลกอฮอล์หรือยานอนหลับ ห้ามขับรถและต้องปรึกษาแพทย์
อ้างอิง
- Hepsomali P, Groeger JA, Nishihira J, Scholey A. Effects of oral gamma-aminobutyric acid (GABA) administration on stress and sleep in humans: a systematic review. Front Neurosci. 2020;14:923.
- Byun JI, Shin YY, Chung SE, Shin WC. Safety and efficacy of gamma-aminobutyric acid from fermented rice germ in patients with insomnia symptoms: a randomized, double-blind trial. J Clin Neurol. 2018;14(3):291-295.
- Boonstra E, de Kleijn R, Colzato LS, et al. Neurotransmitters as food supplements: the effects of GABA on brain and behavior. Front Psychol. 2015;6:1520.
- Bent S, Padula A, Moore D, Patterson M, Mehling W. Valerian for sleep: a systematic review and meta-analysis. Am J Med. 2006;119(12):1005-1012.
- Fernández-San-Martín MI, Masa-Font R, Palacios-Soler L, et al. Effectiveness of Valerian on insomnia: a meta-analysis of randomized placebo-controlled trials. Sleep Med. 2010;11(6):505-511.
- NIH Office of Dietary Supplements. Valerian: Fact Sheet for Health Professionals.
- สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา — ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร
💡 กำลังมองหาตัวช่วยดูแล? อ่านต่อ: อาหารเสริมบำรุงสายตา ยี่ห้อไหนดี เลือกอย่างไร 👉
