สารสกัดมาตรฐาน (Standardized Extract) คืออะไร? ตัวเลข % บนฉลากบอกอะไรเรา

สองยี่ห้อเขียนเหมือนกันว่า “สารสกัดบิลเบอร์รี 100 มก.” แต่ตัวหนึ่งใช้ได้ผลตามงานวิจัย อีกตัวไม่ใช่ · ความต่างซ่อนอยู่ในคำว่า “สารสกัดมาตรฐาน” และตัวเลขเปอร์เซ็นต์ที่คนส่วนใหญ่มองข้าม

พืชชนิดเดียวกัน ปลูกคนละที่ เก็บคนละฤดู ให้ปริมาณสารสำคัญไม่เท่ากัน — บางล็อตอาจต่างกันหลายเท่า · การทำ “สารสกัดมาตรฐาน” คือการควบคุมให้ทุกล็อตมีสารบ่งชี้ (marker compound) ในสัดส่วนคงที่ เช่น สารสกัดบิลเบอร์รี 25% แอนโทไซยาโนไซด์ · นั่นคือสิ่งที่ทำให้ผู้ผลิตพูดได้ว่าผลิตภัณฑ์นี้ให้สารสำคัญเท่ากับที่ใช้ในงานวิจัย และเป็นสิ่งที่ทำให้ผู้บริโภคเทียบราคาต่อสารสำคัญได้จริง

1 สารบ่งชี้ (Marker) คืออะไร ทำไมต้องเลือกตัวใดตัวหนึ่ง

• พืชหนึ่งชนิดมีสารนับร้อยชนิด การวัดทุกตัวเป็นไปไม่ได้ในเชิงการผลิต จึงเลือกสารเด่นที่วัดได้แม่นมาเป็นตัวแทน
• ตัวอย่างที่คุ้นเคย — แปะก๊วยใช้ flavone glycosides 24% · ขมิ้นชันใช้เคอร์คูมินอยด์ 95% · บิลเบอร์รีใช้แอนโทไซยาโนไซด์ 25% · มิลค์ทิสเซิลใช้ซิลิมาริน 80%
• มาตรฐานที่ใช้ควรตรงกับงานวิจัย — ถ้างานวิจัยใช้ 24% แต่ฉลากระบุ 5% ปริมาณสารสำคัญที่ได้จริงต่างกันเกือบ 5 เท่าแม้น้ำหนักสารสกัดเท่ากัน
• สารบ่งชี้ไม่ใช่สารออกฤทธิ์เสมอไป บางครั้งเป็นเพียงตัวชี้วัดคุณภาพ ไม่ได้แปลว่าสารตัวนั้นตัวเดียวทำงานทั้งหมด

2 อัตราส่วนสกัด 10:1 หมายความว่าอะไร (และไม่ได้หมายความว่าอะไร)

• 10:1 แปลว่าใช้วัตถุดิบแห้ง 10 ส่วนได้สารสกัด 1 ส่วน — บอกความ “เข้มข้นขึ้น” เมื่อเทียบกับผงสมุนไพรดิบ
• แต่ไม่ได้บอกว่ามีสารสำคัญเท่าไร เพราะขึ้นกับคุณภาพวัตถุดิบตั้งต้นและตัวทำละลายที่ใช้
• ฉลากที่ให้ทั้งสองอย่าง (อัตราส่วนสกัด + % สารบ่งชี้) คือฉลากที่โปร่งใสที่สุด
• ระวังการเทียบข้าม — “ผงสมุนไพร 1,000 มก.” กับ “สารสกัด 10:1 100 มก.” ให้วัตถุดิบเทียบเท่าใกล้เคียงกัน แต่ตัวเลขบนฉลากดูต่างกันลิบ

3 คำนวณสารสำคัญที่ได้จริง — เลขคณิตง่าย ๆ ที่ช่วยประหยัดเงิน

• สูตร: ปริมาณสารสกัด (มก.) × %สารบ่งชี้ = มิลลิกรัมของสารสำคัญที่ได้จริง
• ตัวอย่าง A — สารสกัด 300 มก. มาตรฐาน 25% = สารสำคัญ 75 มก.
• ตัวอย่าง B — สารสกัด 500 มก. มาตรฐาน 5% = สารสำคัญ 25 มก. · ทั้งที่ตัวเลขหน้าฉลากดูใหญ่กว่า
• อย่าลืมคูณจำนวนเม็ดต่อหน่วยบริโภค — บางยี่ห้อระบุค่าต่อ 3 เม็ด ไม่ใช่ต่อเม็ด
• แล้วค่อยหารด้วยราคา จะได้ราคาต่อสารสำคัญ 1 มก. ซึ่งเป็นตัวเลขที่เทียบยี่ห้อได้ตรงที่สุด

4 ธงแดงบนฉลากที่ควรระวัง

• ไม่ระบุ % สารบ่งชี้เลย ทั้งที่พืชชนิดนั้นมีมาตรฐานสากลอยู่แล้ว
• ระบุเป็น “สารสกัดเข้มข้นพิเศษ” โดยไม่มีตัวเลข — เป็นคำการตลาด ไม่ใช่ข้อมูลเชิงคุณภาพ
• รวมสารสกัดหลายตัวเป็น “proprietary blend” ตัวเลขเดียว ทำให้ไม่มีทางรู้ว่าตัวไหนใส่เท่าไร
• อ้างสารสกัดที่มีเครื่องหมายการค้าแต่ไม่ระบุปริมาณ — การมีชื่อแบรนด์วัตถุดิบไม่ได้แปลว่าใส่เต็มโดสที่งานวิจัยใช้
• 4 เกณฑ์ที่ใช้เทียบได้จริง — (1) สารสกัดที่มีเครื่องหมายการค้า ™/® (2) ปริมาณเต็มโดสตามงานวิจัยอ้างอิง (3) มีเลข อย. (4) ผ่านการรับรองฮาลาล

5 คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

สารสกัดมาตรฐานแพงกว่าคุ้มไหม

ถ้าเทียบเป็นราคาต่อสารสำคัญ 1 มก. สารสกัดมาตรฐานมักคุ้มกว่าผงสมุนไพรราคาถูกที่ไม่รู้ความเข้มข้น · แต่ต้องเทียบด้วยตัวเลขจริง ไม่ใช่เทียบราคาต่อขวด

% ยิ่งสูงยิ่งดีเสมอไหม

ไม่เสมอไป · ควรเทียบกับ % ที่งานวิจัยใช้ · การสกัดให้เข้มข้นเกินไปอาจตัดสารประกอบอื่นที่ทำงานร่วมกันออก และบางตัวมีขีดจำกัดปริมาณต่อวันที่ควรระวัง

ฉลากเขียน 10:1 อย่างเดียว ควรซื้อไหม

ยังใช้ได้ถ้าผู้ผลิตมีผลวิเคราะห์ (COA) ให้ดู แต่ถ้าเทียบกับยี่ห้อที่ระบุ % สารบ่งชี้ชัดเจน ตัวที่ระบุ % จะตรวจสอบและเทียบได้ง่ายกว่ามาก

ทำไมบางล็อตสีหรือกลิ่นไม่เหมือนกัน

เป็นเรื่องปกติของวัตถุดิบธรรมชาติที่ต่างฤดูกาลหรือต่างแหล่งปลูก · สิ่งที่ควรคงที่คือปริมาณสารบ่งชี้ตามที่ระบุ ซึ่งเป็นเหตุผลของการทำสารสกัดมาตรฐาน

อ้างอิง

1. WHO — Quality Control Methods for Herbal Materials.
2. United States Pharmacopeia — Herbal Medicines Compendium: Standardization of Botanical Extracts.
3. Bilia AR, et al. — Quality control of herbal products: markers and standardization. J Pharm Biomed Anal.

💡 กำลังมองหาตัวช่วยดูแล? อ่านต่อ: อาหารเสริมบำรุงสายตา ยี่ห้อไหนดี เลือกอย่างไร 👉