ลิ้นรับรสเปลี่ยน รสชาติอาหารผิดเพี้ยน ปากขม รสโลหะในปาก (Dysgeusia) เกิดจากอะไร? ยา ซิงค์ ปากแห้ง หลังไข้หวัด วิธีดูแลตัวเอง และเมื่อไรต้องพบแพทย์

ลิ้นรับรสเปลี่ยนไป รสชาติอาหารผิดเพี้ยน ปากขม หรือมีรสโลหะค้างในปาก ทางการแพทย์เรียกว่าดิสจูเซีย (dysgeusia) เป็นอาการที่พบบ่อยและส่วนใหญ่ไม่อันตราย สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดในผู้ใหญ่คือยาที่กินอยู่ รองลงมาคือปากแห้ง สุขภาพช่องปากและเหงือก กรดไหลย้อน การสูบบุหรี่ และช่วงหลังการติดเชื้อทางเดินหายใจ การขาดซิงค์เป็นสาเหตุหนึ่งที่มีงานวิจัยรองรับ แต่หลักฐานเรื่องการเสริมซิงค์ยังมีคุณภาพต่ำและได้ผลเฉพาะบางกลุ่ม บทความนี้อธิบายสาเหตุ สิ่งที่งานวิจัยพบ วิธีดูแลตัวเองที่บ้าน บทบาทของอาหารเสริมซึ่งเป็นเพียงตัวช่วยเสริม และสัญญาณที่ต้องพบแพทย์

อาการหลัก
รสผิดเพี้ยน ขม
รสโลหะ หรือรสจืดลง
สาเหตุที่พบบ่อย
ยา ปากแห้ง ช่องปาก
กรดไหลย้อน บุหรี่ หลังหวัด
ดูแลเบื้องต้น
ทบทวนยากับเภสัชกร
ดูแลช่องปาก ดื่มน้ำ

เรื่องแรกคือการรับรสเปลี่ยนเกิดจากอะไร · เรื่องที่สองคืองานวิจัยบอกอะไรเรื่องซิงค์กับการรับรส · เรื่องที่สามคือวิธีดูแลตัวเองที่บ้าน · เรื่องที่สี่คือบทบาทของอาหารเสริม · เรื่องสุดท้ายคือสัญญาณที่ต้องพบแพทย์

1 การรับรสเปลี่ยน เกิดจากอะไร

ปุ่มรับรสบนลิ้นมีอายุสั้นและสร้างใหม่ตลอดเวลา กระบวนการนี้ต้องใช้น้ำลายเป็นตัวละลายสารให้รส ใช้ซิงค์และสารอาหารหลายตัวในการสร้างเซลล์ และต้องมีเส้นประสาทรับรสที่ทำงานปกติ อะไรก็ตามที่กระทบจุดใดจุดหนึ่งจึงทำให้รสเปลี่ยนได้ Syed และคณะ (2016) สรุปว่าในผู้ใหญ่และผู้สูงอายุ ยาคือสาเหตุที่พบบ่อยที่สุด ตามด้วยปากแห้งและโรคในช่องปาก

สาเหตุ ลักษณะที่มักพบ สิ่งที่ควรทำก่อน
ยา เช่น ยาปฏิชีวนะบางกลุ่ม ยาความดันกลุ่ม ACE inhibitor ยาเบาหวานเมตฟอร์มิน ยาไทรอยด์ ยาเคมีบำบัด รสขมหรือรสโลหะ เริ่มหลังเริ่มยาใหม่หรือปรับขนาด จดชื่อยาทั้งหมดและปรึกษาเภสัชกรหรือแพทย์ ห้ามหยุดยาเอง
ปากแห้ง น้ำลายน้อย รสจืดลง ลิ้นฝืด กลืนของแห้งยาก จิบน้ำบ่อย เลี่ยงแอลกอฮอล์และคาเฟอีนมาก ตรวจยาที่ทำให้ปากแห้ง
สุขภาพช่องปาก เหงือกอักเสบ ฟันผุ ลิ้นเป็นฝ้า ฟันปลอมไม่สะอาด รสเหม็นหรือขมตลอดวัน กลิ่นปาก แปรงฟัน ทำความสะอาดลิ้น ใช้ไหมขัดฟัน พบทันตแพทย์
กรดไหลย้อน ปากขมหรือเปรี้ยวตอนเช้า แสบคอ ปรับอาหารและเวลานอน ดู กรดไหลย้อน ดูแลตัวเองยังไง
หลังไข้หวัด ไซนัส หรือการติดเชื้อทางเดินหายใจ รสและกลิ่นลดลงพร้อมกัน ค่อย ๆ ดีขึ้นเป็นสัปดาห์ถึงเดือน ให้เวลา ดูแลจมูก ฝึกดมกลิ่นตามคำแนะนำแพทย์
ขาดซิงค์ วิตามินบี 12 หรือธาตุเหล็ก รสจืดลง มักมีอาการอื่นร่วม เช่น ลิ้นเลี่ยน แผลมุมปาก ผมร่วง ตรวจเลือดกับแพทย์ก่อนเสริม
บุหรี่ แอลกอฮอล์ อายุที่มากขึ้น ตั้งครรภ์ รสเปลี่ยนค่อยเป็นค่อยไป หรือตามช่วงฮอร์โมน ลดสิ่งกระตุ้น และติดตามอาการ

ถ้ามีฝ้าขาวบนลิ้นร่วมด้วย อ่าน ลิ้นเป็นฝ้าขาว ดูแลตัวเองยังไง และถ้าแสบลิ้นร่วมกับรสผิดเพี้ยน อ่าน แสบลิ้น แสบปาก (Burning Mouth)

2 งานวิจัยบอกอะไรเรื่องซิงค์กับการรับรส

ซิงค์เป็นส่วนประกอบของเอนไซม์ในน้ำลายและจำเป็นต่อการสร้างเซลล์รับรส การขาดซิงค์จึงทำให้รับรสลดลงได้ตามข้อมูลของ NIH ODS การทบทวนของ Cochrane โดย Nagraj และคณะ (2017) รวบรวมงานทดลองเรื่องการรักษาความผิดปกติของการรับรส และพบว่าการเสริมซิงค์อาจช่วยให้การรับรสดีขึ้นในผู้ที่มีการรับรสผิดปกติโดยไม่ทราบสาเหตุหรือมีซิงค์ต่ำ แต่คุณภาพของหลักฐานต่ำมาก งานทดลองของ Heckmann และคณะ (2005) ให้ซิงค์กลูโคเนตวันละ 140 มก. ในผู้ที่มีดิสจูเซียโดยไม่ทราบสาเหตุเป็นเวลา 3 เดือน พบว่ากลุ่มที่ได้ซิงค์รายงานการรับรสดีขึ้นมากกว่ากลุ่มยาหลอก

  • ได้ผลเฉพาะบางกลุ่ม — ส่วนใหญ่เป็นผู้ที่ไม่พบสาเหตุอื่นหรือมีซิงค์ในเลือดต่ำ ไม่ใช่รสเปลี่ยนจากยาหรือกรดไหลย้อน
  • ขนาดในงานวิจัยเป็นขนาดรักษาภายใต้แพทย์ — สูงกว่าปริมาณสูงสุดที่แนะนำสำหรับคนทั่วไป (40 มก. ต่อวัน) ไม่ควรเลียนแบบเอง
  • ซิงค์เกินทำให้รับรสผิดได้เช่นกัน — คลื่นไส้ รสโลหะในปาก และรบกวนการดูดซึมทองแดงเมื่อกินสูงนาน
  • ระยะเวลา — งานวิจัยติดตามหลายเดือน การรับรสไม่กลับมาในไม่กี่วัน

อ่านพื้นฐานเรื่องซิงค์ที่ ซิงค์คืออะไร ร่างกายใช้ทำอะไร และเรื่องวิตามินบี 12 ซึ่งเกี่ยวกับลิ้นและการรับรสเช่นกันที่ วิตามินบี 12 คืออะไร ขาดแล้วเป็นยังไง

3 ดูแลตัวเองที่บ้านเมื่อรสชาติเปลี่ยน

  • ทบทวนยากับเภสัชกร — นำยาและอาหารเสริมทุกตัวไปให้ดู หลายกรณีแก้ได้ด้วยการปรับเวลากินหรือเปลี่ยนชนิดยาโดยแพทย์ ห้ามหยุดยาเอง
  • ดูแลช่องปากให้สะอาด — แปรงฟันวันละ 2 ครั้ง ทำความสะอาดลิ้นเบา ๆ ใช้ไหมขัดฟัน ล้างฟันปลอมทุกวัน และพบทันตแพทย์ตามนัด
  • แก้ปากแห้ง — จิบน้ำบ่อย เคี้ยวหมากฝรั่งไม่มีน้ำตาลเพื่อกระตุ้นน้ำลาย เลี่ยงน้ำยาบ้วนปากที่มีแอลกอฮอล์ ดู ปากแห้ง น้ำลายน้อย กินอะไรดี
  • ปรับการปรุงอาหาร — ใช้สมุนไพร มะนาว หรือเครื่องเทศเพิ่มมิติรส ลองอุณหภูมิอาหารต่างกัน เลี่ยงอาหารกระป๋องและใช้ช้อนพลาสติกหรือไม้ถ้ารสโลหะรบกวน
  • งดบุหรี่ ลดแอลกอฮอล์ — ทั้งสองอย่างกดการรับรสโดยตรง
  • กินอาหารที่มีซิงค์จากธรรมชาติ — หอยนางรม เนื้อสัตว์ ไข่ ถั่ว เมล็ดฟักทอง และธัญพืชไม่ขัดสี
  • ดูแลจมูก — กลิ่นคือครึ่งหนึ่งของรสชาติ ล้างจมูกด้วยน้ำเกลือถ้าคัดจมูกเรื้อรัง
  • บันทึกอาการ — เริ่มเมื่อไร รสแบบไหน เกี่ยวกับยาหรือมื้ออาหารใด เพื่อให้แพทย์วินิจฉัยได้เร็ว

4 อาหารเสริมเกี่ยวข้องไหม: บทบาทที่ควรเข้าใจ

ไม่มีอาหารเสริมตัวใดที่รักษาการรับรสเปลี่ยนให้หายได้ สิ่งที่เกี่ยวข้องคือซิงค์ซึ่งมีบทบาทในการรับรสตามปกติ และอาจเหมาะกับคนที่กินอาหารที่มีซิงค์น้อย เช่น กินมังสวิรัติ กินน้อย หรือผู้สูงอายุที่เบื่ออาหาร หลังจากที่ตรวจสาเหตุอื่นแล้ว

Lipo Zn เป็นแคปซูลวันละ 1 แคปซูลที่ให้ซิงค์รูปแบบลิโพโซม Liposovit®-Zn 187.5 มก. ร่วมกับวิตามินซี 115 มก. แอล-ซิสเทอีน 100 มก. เควอซิติน 75.5 มก. และซีลีเนียม ตามที่ระบุบนฉลาก ออกแบบมาเพื่อการดูแลผิวและภูมิคุ้มกันโดยรวม ไม่ได้ออกแบบมาเพื่ออาการรับรสเปลี่ยนโดยเฉพาะ และไม่ใช้แทนการหาสาเหตุกับแพทย์ ผู้ที่กินยาปฏิชีวนะบางกลุ่มหรือยาขับปัสสาวะต้องปรึกษาเภสัชกรเรื่องเวลาที่กินห่างกัน

ซิงค์ไม่ใช่ยาแก้การรับรสเปลี่ยน — งานวิจัยพบประโยชน์เฉพาะในบางกลุ่ม และคุณภาพหลักฐานยังต่ำ สาเหตุที่พบบ่อยกว่าคือยา ปากแห้ง และสุขภาพช่องปาก ซึ่งต้องแก้ที่ต้นเหตุ · อ่านเพิ่มที่ ซิงค์ กินตอนไหนดี และ โทษของซิงค์ มีอะไรบ้าง

Lipo Zn ให้ซิงค์รูปแบบลิโพโซม Liposovit®-Zn 187.5 มก. ร่วมกับวิตามินซี 115 มก. แอล-ซิสเทอีน 100 มก. เควอซิทิน 75.5 มก. และซีลีเนียม 1 มก. · ซิงค์เป็นแร่ธาตุที่ร่างกายเก็บสะสมไม่ได้มาก จึงต้องได้รับสม่ำเสมอจากอาหารหรืออาหารเสริม · มีเลข อย. 26-1-10867-5-0059 และผ่านการรับรองฮาลาล

5 ดูแลต่อเนื่องและติดตามอาการ

  • ให้เวลาหลังหวัดหรือการติดเชื้อ — การรับรสและกลิ่นมักกลับมาเป็นสัปดาห์ถึงหลายเดือน
  • ตรวจเลือดเมื่อแพทย์เห็นควร — ซิงค์ วิตามินบี 12 ธาตุเหล็ก น้ำตาล และการทำงานของไตและตับ
  • พบทันตแพทย์ทุก 6 เดือน — ปัญหาเหงือกและฟันเป็นสาเหตุที่แก้ได้ง่ายที่สุด
  • อย่าเพิ่มเกลือหรือน้ำตาลเพื่อชดเชยรส — คนที่รสจืดมักเติมเครื่องปรุงมากขึ้นโดยไม่รู้ตัว ซึ่งกระทบความดันและน้ำตาลในเลือด

6 เมื่อไรต้องพบแพทย์

  • แผลหรือปื้นที่ลิ้นและในปากที่ไม่หายภายใน 2 สัปดาห์ ปื้นขาวหรือแดงที่ขูดไม่ออก ก้อนแข็งที่ลิ้นหรือคอ กลืนเจ็บ ชาที่ลิ้น หรือเลือดออกโดยไม่มีสาเหตุ ต้องให้ทันตแพทย์หรือแพทย์ตรวจทันที — ห้ามรอดูเองเพราะรอยที่ดูคล้ายกันมีทั้งแบบไม่อันตรายและแบบที่ต้องตัดชิ้นเนื้อ
  • รสเปลี่ยนเกิดขึ้นทันทีร่วมกับหน้าเบี้ยว พูดไม่ชัด แขนขาอ่อนแรง หรือชาครึ่งซีก — เป็นภาวะฉุกเฉินทางระบบประสาท ไปโรงพยาบาลทันที
  • รสเปลี่ยนนานเกิน 2–3 เดือนโดยไม่พบสาเหตุ — ควรพบแพทย์หู คอ จมูก เพื่อตรวจการรับรสและกลิ่น
  • น้ำหนักลด กินได้น้อยลงมาก หรือกลืนลำบาก — ต้องหาสาเหตุ ไม่รอดูเอง
  • เริ่มหลังเริ่มยาใหม่ — แจ้งแพทย์ผู้สั่งยา ห้ามหยุดยาเอง
  • มีไข้ แผลในปากหลายแห่ง หรือต่อมน้ำลายบวมเจ็บ — พบแพทย์

หากอาการไม่ดีขึ้นใน 2 สัปดาห์ เป็นซ้ำบ่อย หรือรุนแรงขึ้น ควรพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุที่แท้จริง

7 คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ลิ้นรับรสเปลี่ยน เกิดจากอะไร?

สาเหตุที่พบบ่อยคือยาที่กินอยู่ ปากแห้ง ปัญหาช่องปาก กรดไหลย้อน บุหรี่ และช่วงหลังไข้หวัด · การขาดซิงค์หรือวิตามินบี 12 เป็นสาเหตุหนึ่งแต่ไม่ใช่สาเหตุหลักของทุกคน

ปากขมตอนเช้า เกิดจากอะไร?

มักเกี่ยวกับกรดไหลย้อนตอนนอน ปากแห้งจากการหายใจทางปาก หรือเหงือกและลิ้นที่ไม่สะอาด · ปรับเวลามื้อเย็น ยกหัวเตียง และดูแลช่องปาก ถ้าไม่ดีขึ้นใน 2 สัปดาห์ให้พบแพทย์

รสโลหะในปาก อันตรายไหม?

ส่วนใหญ่มาจากยา เหงือกอักเสบ หรือซิงค์และธาตุเหล็กที่กินเสริม · ถ้าเกิดร่วมกับอาการทางระบบประสาท น้ำหนักลด หรือแผลในปากไม่หายต้องพบแพทย์

ซิงค์ช่วยให้ลิ้นรับรสกลับมาได้ไหม?

งานวิจัยพบว่าอาจช่วยในผู้ที่มีซิงค์ต่ำหรือไม่พบสาเหตุอื่น แต่หลักฐานคุณภาพต่ำ · ควรหาสาเหตุกับแพทย์ก่อน และไม่กินซิงค์ขนาดสูงเองเพราะเกินแล้วทำให้รสผิดเพี้ยนได้เช่นกัน

หายหวัดแล้วลิ้นยังไม่รับรส นานแค่ไหนถึงปกติ?

ส่วนใหญ่ค่อย ๆ ดีขึ้นภายในไม่กี่สัปดาห์ถึง 2–3 เดือน · ถ้าเกินนั้นหรือมีอาการอื่นร่วมควรพบแพทย์หู คอ จมูก

ซิงค์กินตอนไหนดี?

กินหลังอาหารเพื่อลดอาการคลื่นไส้ และกินห่างจากยาปฏิชีวนะบางกลุ่ม ธาตุเหล็ก และแคลเซียมตามคำแนะนำของเภสัชกร

อาหารเสริมรักษาการรับรสเปลี่ยนได้ไหม?

ไม่ได้ · อาหารเสริมเป็นตัวช่วยเสริมสำหรับคนที่กินอาหารที่มีซิงค์น้อย สิ่งที่ได้ผลคือแก้ที่ต้นเหตุ เช่น ยา ปากแห้ง และสุขภาพช่องปาก

  • ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา — ไม่มีผลในการป้องกัน บำบัด หรือรักษาโรค เป็นเพียงตัวช่วยดูแลสุขภาพ
  • ผู้มีโรคประจำตัวหรือกินยาประจำ ควรปรึกษาแพทย์/เภสัชกรก่อนใช้ เพราะอาจมีปฏิกิริยาระหว่างกัน
  • สตรีมีครรภ์และให้นมบุตร ควรปรึกษาแพทย์ก่อน
  • การวินิจฉัยด้วยตัวเองจากรูปในอินเทอร์เน็ตมักผิด เพราะหลายภาวะมีลักษณะคล้ายกัน การตรวจกับแพทย์คือสิ่งเดียวที่ทำให้ได้คำตอบที่ถูกต้อง
  • ไม่ใช้แทนยาที่แพทย์สั่ง และห้ามหยุดยาเองในทุกกรณี
  • ไม่มีอาหารเสริมตัวใดที่ป้องกัน รักษา หรือทำให้โรคหายได้ — สิ่งที่ทำได้คือเลือกผลิตภัณฑ์ที่ระบุส่วนผสมชัด และดูแลการกินให้ตรงกับสภาพร่างกายของตัวเอง
  • ซิงค์ไม่ใช่ยาแก้การรับรสเปลี่ยน — งานวิจัยพบประโยชน์เฉพาะในบางกลุ่ม และคุณภาพหลักฐานยังต่ำ สาเหตุที่พบบ่อยกว่าคือยา ปากแห้ง และสุขภาพช่องปาก ซึ่งต้องแก้ที่ต้นเหตุ
  • ต้องบวกปริมาณสารตัวเดียวกันจากทุกผลิตภัณฑ์ที่กินอยู่ รวมทั้งวิตามินรวม นมผง และเครื่องดื่มเสริมสารอาหาร เพราะคนส่วนใหญ่ที่ได้รับเกินไม่ได้ตั้งใจ แต่เกิดจากการกินซ้อนโดยไม่รู้ตัว
  • ห้ามหยุดหรือปรับยาเองเพราะรสเปลี่ยน — ให้แพทย์ผู้สั่งยาเป็นผู้พิจารณา
  • ซิงค์ขนาดสูงต่อเนื่อง — รบกวนการดูดซึมทองแดงและทำให้รสผิดเพี้ยนได้ ไม่ควรเกินปริมาณสูงสุดต่อวันโดยไม่มีแพทย์ดูแล
  • ผู้ที่แพ้อาหาร เช่น ปลา ถั่วเหลือง สัตว์มีเปลือก หรือถั่วบางชนิด ให้อ่านรายการวัตถุดิบและคำเตือนผู้แพ้บนฉลากก่อนใช้ทุกครั้ง

อ้างอิง

  1. Nagraj SK, George RP, Shetty N, Levenson D, Ferraiolo DM, Shrestha A. Interventions for managing taste disturbances. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2017
  2. Heckmann SM, Hujoel P, Habiger S, et al. Zinc gluconate in the treatment of dysgeusia — a randomized clinical trial. Journal of Dental Research. 2005
  3. Syed Q, Hendler KT, Koncilja K. The impact of aging and medical status on dysgeusia. American Journal of Medicine. 2016
  4. Doty RL. Treatments for smell and taste disorders: a critical review. Handbook of Clinical Neurology. 2019
  5. National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements (NIH ODS). Zinc — Fact Sheet for Health Professionals
  6. สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา — ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร
บทความนี้ให้ข้อมูลเพื่อความรู้ความเข้าใจ ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกัน บำบัด หรือรักษาโรค ผู้มีโรคประจำตัว สตรีมีครรภ์/ให้นมบุตร หรือผู้ที่กินยาประจำ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้
👥
ผู้เขียน & ตรวจทาน
ทีมงาน BLB Balance Brand

บทความนี้จัดทำและตรวจทานโดยทีมงาน บริษัท บาลานซ์ แบรนด์ จำกัด เรียบเรียงจากแหล่งอ้างอิงทางการแพทย์ที่น่าเชื่อถือ (เช่น Mayo Clinic, NIH, Cleveland Clinic) · เนื้อหาเพื่อให้ความรู้ ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ · ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกัน บำบัด หรือรักษาโรค

เกี่ยวกับเรา / มาตรฐานเนื้อหา →