ขิงและโสมเป็นสมุนไพรคนละชนิด: ขิงเป็นเหง้าที่มีสารจินเจอรอล หลักฐานในคนเด่นเรื่องอาการคลื่นไส้และความสบายท้อง ส่วนโสมเป็นรากที่มีสารจินเซนโนไซด์ ถูกศึกษาเรื่องความอ่อนล้าและความสดชื่นเป็นหลัก · ความสับสนมาจากชื่อภาษาอังกฤษ Ginger กับ Ginseng ที่ขึ้นต้นเหมือนกัน แต่ทั้งสองไม่ได้เป็นญาติกัน รสชาติ สารสำคัญ และข้อควรระวังต่างกันทั้งหมด · ถ้าปัญหาหลักคือคลื่นไส้ เมารถ ท้องอืด ขิงตรงกว่า ถ้าเป็นเรื่องเพลีย ไม่สดชื่น โสมเป็นตัวที่ถูกศึกษามากกว่า ทั้งสองไม่ใช่ยารักษาโรค · พื้นฐานของแต่ละตัวอ่านที่ ขิง มีประโยชน์อย่างไร และ โสม คืออะไร
ให้รสเผ็ดร้อน
กลุ่มซาโปนิน
ยาที่ใช้ประจำ
บทความนี้เทียบขิงกับโสมทีละประเด็น · เรื่องแรกคือตารางเปรียบเทียบภาพรวม · เรื่องที่สองคือสารสำคัญและกลไกที่ถูกศึกษา · เรื่องที่สามคืองานวิจัยในคนพบอะไร · เรื่องที่สี่คือกินตอนไหนและขนาดเท่าไร · เรื่องที่ห้าคือผลข้างเคียงและยาที่ต้องระวัง · เรื่องสุดท้ายคือเลือกตัวไหน และกินคู่กันได้ไหม · โสมเทียบกับสมุนไพรบำรุงกำลังอีกตัวอ่านที่ ถั่งเช่า vs โสมเกาหลี
1 ตารางเปรียบเทียบ: ขิง vs โสม
| ประเด็น | ขิง (Ginger) | โสม (Ginseng) |
|---|---|---|
| ชื่อวิทยาศาสตร์/วงศ์ | Zingiber officinale · วงศ์ขิง (Zingiberaceae) | Panax ginseng · วงศ์ Araliaceae |
| ส่วนที่ใช้ | เหง้า (ลำต้นใต้ดิน) | ราก อายุ 4–6 ปี |
| สารสำคัญ | จินเจอรอล โชกาออล | จินเซนโนไซด์ (ซาโปนิน) |
| รสและฤทธิ์ตามตำรา | เผ็ดร้อน ขับลม | หวานอมขม บำรุงกำลัง |
| หลักฐานในคนที่เด่น | คลื่นไส้อาเจียน โดยเฉพาะช่วงตั้งครรภ์ | ความอ่อนล้า ความรู้สึกสดชื่น (หลักฐานยังจำกัด) |
| ขนาดที่ใช้ในงานวิจัย | ผงขิงราว 1 กรัมต่อวัน แบ่งกิน | สารสกัดมาตรฐาน 200–400 มก. หรือรากแห้ง 1–2 กรัมต่อวัน |
| เวลากิน | พร้อมหรือหลังอาหาร หรือก่อนเดินทาง | ช่วงเช้า เลี่ยงช่วงเย็น |
| ผลข้างเคียงที่พบ | แสบร้อนกลางอก ท้องไม่สบาย | นอนไม่หลับ ปวดหัว ใจสั่น |
| ยาที่ต้องระวัง | ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาเบาหวาน | วาร์ฟาริน ยาเบาหวาน ยากดภูมิ ยาต้านเศร้ากลุ่ม MAOI |
ภาพรวมคือ ทั้งสองเป็นสมุนไพรคนละเรื่องที่ไม่ได้ใช้แทนกัน จึงพบอยู่ร่วมกันในสูตรผสมหลายสูตร
2 สารสำคัญและกลไกที่ถูกศึกษา
- จินเจอรอลและโชกาออลในขิง เป็นสารที่ให้รสเผ็ดร้อน ขิงสดมีจินเจอรอลมาก เมื่อโดนความร้อนหรือทำแห้ง จินเจอรอลบางส่วนเปลี่ยนเป็นโชกาออล งานในห้องทดลองศึกษาผลต่อการบีบตัวของกระเพาะและตัวรับที่เกี่ยวกับอาการคลื่นไส้
- จินเซนโนไซด์ในโสม เป็นสารกลุ่มซาโปนินที่มีหลายสิบชนิด เช่น Rb1 และ Rg1 สัดส่วนต่างกันตามชนิดโสม อายุราก และวิธีแปรรูป โสมแดงคือโสมที่ผ่านการนึ่งและตากแห้ง
- โสมถูกจัดเป็นอะแดปโตเจน ในเชิงแนวคิด แต่คำนี้ไม่ใช่การจัดประเภททางการแพทย์ และผลในคนขึ้นกับคุณภาพสารสกัดมาก
- ทั้งสองตัวยังมีสารอื่นร่วมด้วย ขิงมีน้ำมันหอมระเหย โสมมีโพลีแซ็กคาไรด์ ผลของสมุนไพรทั้งต้นจึงไม่เท่ากับสารเดี่ยวที่แยกออกมา
- โสมมีหลายชนิด โสมเกาหลีกับโสมอเมริกันให้สัดส่วนจินเซนโนไซด์ต่างกัน อ่าน โสมเกาหลี vs โสมอเมริกัน
3 งานวิจัยในคนพบอะไร
| งานวิจัย | ศึกษาอะไร | ผลที่พบ | ข้อจำกัด |
|---|---|---|---|
| Viljoen และคณะ 2014 (ขิง) | ทบทวนการทดลองขิงในหญิงตั้งครรภ์ที่คลื่นไส้อาเจียน | ขิงช่วยลดอาการคลื่นไส้ได้ดีกว่ายาหลอก ส่วนจำนวนครั้งที่อาเจียนยังไม่ชัดเจน | งานวิจัยแต่ละเรื่องมีขนาดเล็กและใช้ขนาดต่างกัน หญิงตั้งครรภ์ควรใช้ภายใต้คำแนะนำแพทย์ |
| NCCIH (ขิง) | สรุปหลักฐานภาพรวม | หลักฐานเรื่องคลื่นไส้จากการตั้งครรภ์ค่อนข้างสนับสนุน ส่วนเรื่องอื่นยังไม่ชัดเจน | ยังไม่ชัดว่าช่วยอาการเมารถหรือคลื่นไส้หลังผ่าตัดได้สม่ำเสมอหรือไม่ |
| Arring และคณะ 2018 (โสม) | ทบทวนการทดลองโสมกับอาการอ่อนล้า | หลายงานพบว่าคะแนนความอ่อนล้าดีขึ้นเล็กน้อยถึงปานกลาง | จำนวนงานน้อย ชนิดโสมและขนาดต่างกัน ต้องการงานวิจัยที่ใหญ่กว่านี้ |
| Geng และคณะ 2010 Cochrane (โสม) | ทบทวนโสมกับความจำและการรู้คิด | ยังไม่มีหลักฐานที่น่าเชื่อถือเพียงพอว่าโสมช่วยการรู้คิดในคนสุขภาพดีหรือผู้มีภาวะสมองเสื่อม | งานวิจัยคุณภาพสูงมีน้อย |
ข้อสรุปคือ ขิงมีหลักฐานชัดกว่าในเรื่องแคบ ๆ คือคลื่นไส้ ส่วนโสมมีงานวิจัยกว้างกว่าแต่ผลยังไม่หนักแน่น ทั้งสองตัวไม่มีหลักฐานว่ารักษาโรคได้
4 กินตอนไหน และขนาดเท่าไร
- ขิง กินพร้อมหรือหลังอาหารเพื่อลดอาการแสบท้อง ถ้าใช้เรื่องเมารถนิยมกินก่อนเดินทางราวครึ่งถึงหนึ่งชั่วโมง ขนาดในงานวิจัยส่วนใหญ่ประมาณ 1 กรัมของผงขิงต่อวัน และโดยทั่วไปไม่แนะนำเกิน 4 กรัมต่อวัน อ่านรายละเอียดที่ ขิง กินตอนไหนดี
- โสม นิยมกินตอนเช้าหรือก่อนเที่ยง เพราะบางคนตื่นตัวจนนอนยากถ้ากินช่วงเย็น ขนาดที่ใช้ในงานวิจัยคือสารสกัดมาตรฐาน 200–400 มก. ต่อวัน อ่านรายละเอียดที่ โสม กินตอนไหนดี
- โสมมักแนะนำให้กินเป็นช่วง งานวิจัยส่วนใหญ่ติดตามไม่เกิน 3 เดือน ข้อมูลความปลอดภัยของการกินต่อเนื่องนานกว่านั้นยังจำกัด
- น้ำขิงหรือขิงในอาหาร ถือเป็นการกินแบบอาหาร ปริมาณสารสำคัญไม่แน่นอน ต่างจากแคปซูลที่ระบุขนาด
- สูตรผสมที่มีทั้งสองตัว ให้กินตามเวลาที่ฉลากระบุ ถ้าไม่ได้ระบุ ช่วงเช้าพร้อมอาหารเป็นทางเลือกที่ครอบคลุมทั้งคู่
5 ผลข้างเคียงและยาที่ต้องระวัง
| ประเด็น | ขิง | โสม |
|---|---|---|
| อาการที่พบ | แสบร้อนกลางอก ท้องเสียเล็กน้อย ระคายปาก มักเกิดเมื่อกินมากหรือท้องว่าง | นอนไม่หลับ ปวดหัว ใจสั่น ท้องไม่สบาย ความดันเปลี่ยนแปลงในบางคน |
| ยาต้านการแข็งตัวของเลือด | ขิงขนาดสูงอาจมีผลต่อการทำงานของเกล็ดเลือด ควรแจ้งแพทย์ | มีงานวิจัยพบว่าโสมอเมริกันลดฤทธิ์ของวาร์ฟาริน (Yuan และคณะ 2004) ผู้ใช้วาร์ฟารินจึงควรเลี่ยงโสมทุกชนิดหรือถามแพทย์ก่อน |
| ยาเบาหวาน | อาจเสริมฤทธิ์ลดน้ำตาลเล็กน้อย | อาจเสริมฤทธิ์ลดน้ำตาล ต้องวัดน้ำตาลใกล้ชิด |
| ยาอื่น | ยาลดความดันบางกลุ่ม (ข้อมูลยังไม่ชัด) | ยากดภูมิคุ้มกัน ยาต้านเศร้ากลุ่ม MAOI คาเฟอีนขนาดสูง |
| ตั้งครรภ์/ให้นมบุตร | มีงานวิจัยในหญิงตั้งครรภ์ แต่ควรใช้ตามคำแนะนำแพทย์ | ไม่แนะนำ เพราะข้อมูลความปลอดภัยไม่เพียงพอ |
| ก่อนผ่าตัด | แจ้งแพทย์ และมักแนะนำให้หยุดสมุนไพรทั้งสองล่วงหน้าตามที่แพทย์กำหนด | |
รายละเอียดเฉพาะตัวอ่านที่ โทษของขิง และ โทษของโสม
6 เลือกตัวไหน และกินคู่กันได้ไหม
- คลื่นไส้ เมารถ ท้องอืดหลังอาหาร ขิงตรงกับเป้าหมายมากกว่า และกินในรูปอาหารได้ง่าย
- เพลีย ไม่สดชื่นในช่วงงานหนักหรือพักฟื้น โสมเป็นตัวที่ถูกศึกษามากกว่า แต่ถ้าเพลียเรื้อรังเกิน 2–3 สัปดาห์ต้องตรวจหาสาเหตุกับแพทย์ก่อน
- นอนยาก ใจสั่นง่าย ความดันสูงที่ยังคุมไม่ได้ ควรเลี่ยงโสม หรือถามแพทย์ก่อน
- กินคู่กันได้ ไม่มีรายงานว่าขิงกับโสมต้านฤทธิ์กัน และพบร่วมกันในตำรับสมุนไพรเอเชียหลายตำรับ ข้อควรระวังคือทั้งคู่เกี่ยวข้องกับยาต้านการแข็งตัวของเลือดและยาเบาหวาน ผู้ที่ใช้ยากลุ่มนี้ต้องถามแพทย์ก่อน
- สูตรผสมหลายสมุนไพร ให้ดูปริมาณรายตัวบนฉลาก และอ่านข้อควรระวังของส่วนผสมอื่นด้วย เช่น พลูคาว (Houttuynia) คืออะไร
7 คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ขิงกับโสมต่างกันยังไง?
เป็นพืชคนละวงศ์ ขิงเป็นเหง้าที่มีสารจินเจอรอล หลักฐานเด่นเรื่องคลื่นไส้และท้องอืด โสมเป็นรากที่มีสารจินเซนโนไซด์ ถูกศึกษาเรื่องความอ่อนล้าและความสดชื่น ผลข้างเคียงและยาที่ต้องระวังก็ต่างกัน
Ginger กับ Ginseng คือตัวเดียวกันไหม?
ไม่ใช่ Ginger คือขิง (Zingiber officinale) ส่วน Ginseng คือโสม (Panax ginseng) ชื่ออังกฤษคล้ายกันแต่ไม่ได้เป็นพืชกลุ่มเดียวกัน
ขิงกับโสมกินคู่กันได้ไหม?
ได้ ไม่มีรายงานว่าต้านฤทธิ์กัน แต่ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาเบาหวาน หรือยากดภูมิ ต้องถามแพทย์ก่อน เพราะทั้งสองตัวมีข้อควรระวังกับยากลุ่มนี้
ขิงกับโสม กินตอนไหนดี?
ขิงกินพร้อมหรือหลังอาหารเพื่อลดอาการแสบท้อง โสมนิยมกินตอนเช้าเพราะบางคนนอนยากถ้ากินช่วงเย็น ถ้าเป็นสูตรผสมให้ทำตามฉลาก
โทษของขิงและโสมมีอะไรบ้าง?
ขิงขนาดสูงทำให้แสบร้อนกลางอกและท้องไม่สบาย โสมอาจทำให้นอนไม่หลับ ปวดหัว หรือใจสั่น และมีรายงานว่าโสมอเมริกันลดฤทธิ์ยาวาร์ฟาริน
คนท้องกินขิงหรือโสมได้ไหม?
ขิงมีงานวิจัยในหญิงตั้งครรภ์เรื่องคลื่นไส้ แต่ควรใช้ตามคำแนะนำของแพทย์ฝากครรภ์ ส่วนโสมไม่แนะนำในช่วงตั้งครรภ์และให้นมบุตร เพราะข้อมูลความปลอดภัยไม่เพียงพอ
เพลียง่าย ควรเลือกขิงหรือโสม?
โสมเป็นตัวที่ถูกศึกษาเรื่องความอ่อนล้ามากกว่า แต่ผลยังไม่หนักแน่น และถ้าเพลียเรื้อรังควรตรวจหาสาเหตุกับแพทย์ก่อน เช่น โลหิตจาง ไทรอยด์ หรือการนอน
- ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา — ไม่มีผลในการป้องกัน บำบัด หรือรักษาโรค เป็นเพียงตัวช่วยดูแลสุขภาพ
- ใจสั่น นอนไม่หลับต่อเนื่อง ปวดหัวมาก ความดันขึ้น หรือเลือดออกผิดปกติทางช่องคลอดหลังกินโสม · น้ำตาลในเลือดต่ำ (เหงื่อแตก มือสั่น หน้ามืด) ในผู้ที่ใช้ยาเบาหวานร่วมกับโสมหรือขิง · ต้องหยุดและพบแพทย์ ถ้าหายใจลำบากหรือหมดสติให้โทร 1669
- อาเจียนเป็นเลือด ถ่ายดำเหมือนยางมะตอย เลือดกำเดาไหลไม่หยุด ช้ำเขียวง่ายผิดปกติ หรือปวดใต้ชายโครงขวารุนแรงเป็นพัก ๆ ในผู้ที่กินขิงสกัดขนาดสูงร่วมกับยาต้านการแข็งตัวของเลือด ต้องหยุดและพบแพทย์ทันที
- สมุนไพรบางชนิดเร่งการทำงานของเอนไซม์ตับ ทำให้ยาที่กินอยู่มีระดับในเลือดลดลงจนไม่ได้ผล ผู้ที่ใช้ยาต้านไวรัส ยากดภูมิ ยาคุมกำเนิด ยาต้านการแข็งตัวของเลือด หรือยาโรคหัวใจ ต้องแจ้งแพทย์และเภสัชกรก่อนเริ่มเสมอ
- ผู้มีโรคประจำตัวหรือกินยาประจำ ควรปรึกษาแพทย์/เภสัชกรก่อนใช้ เพราะอาจมีปฏิกิริยาระหว่างกัน
- สตรีมีครรภ์และให้นมบุตร ควรปรึกษาแพทย์ก่อน
- ไม่ใช้แทนยาที่แพทย์สั่ง และห้ามหยุดยาเองในทุกกรณี
- ขิงและโสมไม่ใช่ยารักษาอาการอ่อนเพลียเรื้อรัง ยาแก้อาเจียน หรือยาเพิ่มภูมิคุ้มกัน ถ้าอาเจียนต่อเนื่อง น้ำหนักลด หรือเพลียจนทำงานไม่ได้ ต้องพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุ
อ้างอิง
- National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH). Ginger: Usefulness and Safety
- National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH). Asian Ginseng: Usefulness and Safety
- Viljoen E, Visser J, Koen N, Musekiwa A. A systematic review and meta-analysis of the effect and safety of ginger in the treatment of pregnancy-associated nausea and vomiting. Nutr J. 2014;13:20
- Arring NM, Millstine D, Marks LA, Nail LM. Ginseng as a treatment for fatigue: a systematic review. J Altern Complement Med. 2018;24(7):624-633
- Geng J, Dong J, Ni H, et al. Ginseng for cognition. Cochrane Database Syst Rev. 2010;(12):CD007769
- Yuan CS, Wei G, Dey L, et al. Brief communication: American ginseng reduces warfarin’s effect in healthy patients: a randomized, controlled trial. Ann Intern Med. 2004;141(1):23-27
- สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา — ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร
💡 กำลังมองหาตัวช่วยดูแล? อ่านต่อ: อาหารเสริมเพิ่มภูมิคุ้มกัน ยี่ห้อไหนดี เลือกอย่างไร 👉
