แปะก๊วย vs โสม ต่างกันยังไง? สมุนไพรสมองสองตัวที่คนชอบเหมาเป็นเรื่องเดียวกัน ตัวไหนเกี่ยวกับการไหลเวียน ตัวไหนเกี่ยวกับความสดชื่น งานวิจัยความจำพบอะไร กินคู่กันได้ไหม กินตอนไหน และโทษที่ต้องรู้

แปะก๊วย (Ginkgo biloba) กับ โสม (Ginseng, Panax ginseng) เป็นสมุนไพรสองตัวที่มักถูกพูดถึงคู่กันในหมวด “บำรุงสมอง” จนหลายคนคิดว่าใช้แทนกันได้ แต่จริง ๆ แล้ว เป็นพืชคนละวงศ์ ใช้คนละส่วน และสารสำคัญต่างกันโดยสิ้นเชิง แปะก๊วยในอาหารเสริมคือสารสกัดจาก ใบ ที่มีฟลาโวนอยด์และเทอร์พีนแลกโตน งานวิจัยส่วนใหญ่ศึกษาในผู้สูงอายุเรื่องการไหลเวียนเลือดและความจำ ส่วนโสมคือ ราก ที่มีจินเซนโนไซด์ งานวิจัยส่วนใหญ่ศึกษาเรื่องความล้าและการทำงานทางความคิดระยะสั้นในคนวัยทำงาน คำตอบสั้น ๆ คือ ทั้งสองตัวไม่ได้ช่วยเรื่องเดียวกัน และหลักฐานในคนสุขภาพดีของทั้งคู่ยังไม่หนักแน่น บทความนี้เทียบให้เห็นทีละประเด็น พร้อมข้อควรระวังเรื่องเลือดออกง่ายและการนอน

120–240 มก.
ขนาดสารสกัดใบแปะก๊วยต่อวัน
ที่พบบ่อยในงานวิจัย
~6 ปี
ระยะติดตามเฉลี่ยของงาน GEM
ที่ไม่พบว่าลดภาวะสมองเสื่อม
4 สัปดาห์
ระยะเวลาในงานโสมด้านความล้า
(Kim 2013)

บล็อกนี้มีบทความ แปะก๊วยคืออะไร · โสมคืออะไร · พรมมิ vs แปะก๊วย · แปะก๊วย vs ซิติโคลีน แล้ว บทความนี้ตั้งใจตอบคำถามว่าแปะก๊วยกับโสมต่างกันอย่างไรโดยตรง · เรื่องแรกคือสองพืชนี้คืออะไร · เรื่องที่สองคือตารางเทียบ · เรื่องที่สามคืองานวิจัยแปะก๊วยในคน · เรื่องที่สี่คืองานวิจัยโสมในคน · เรื่องที่ห้าคือเลือกตัวไหน กินตอนไหน กินคู่กันได้ไหม · เรื่องสุดท้ายคือโทษและใครต้องระวัง

1 แปะก๊วยกับโสมคืออะไร ทำไมถูกจับคู่กัน

ทั้งสองตัวเป็นสมุนไพรที่ใช้ในเอเชียมานาน และถูกนำมาทำเป็นสารสกัดมาตรฐานในยุโรปและเกาหลี จึงมักวางขายในชั้นเดียวกัน แต่ที่มาต่างกันมาก

  • แปะก๊วย: ต้นไม้ที่มีอายุทางวิวัฒนาการยาวนานมาก ส่วนที่ใช้ทำอาหารเสริมคือ ใบ สารสกัดมาตรฐาน (เช่น EGb 761) กำหนดให้มีฟลาโวนอยด์ไกลโคไซด์ราว 24% และเทอร์พีนแลกโตน (กิงโกไลด์ บิโลบาไลด์) ราว 6% เมล็ดแปะก๊วยที่ใส่ในขนมหวานเป็นคนละส่วนกับสารสกัดใบ และถ้ากินดิบหรือกินมากอาจมีพิษจากสารกิงโกท็อกซิน
  • โสม: รากของพืชสกุล Panax ที่นิยมคือโสมเกาหลี (P. ginseng) และโสมอเมริกัน (P. quinquefolius) สารสำคัญคือ จินเซนโนไซด์ ซึ่งมีหลายสิบชนิด โสมแดงคือโสมที่นึ่งแล้วตากแห้ง ทำให้สัดส่วนจินเซนโนไซด์เปลี่ยนไป อ่านความต่างของสายพันธุ์ได้ที่ โสมเกาหลี vs โสมอเมริกัน

สิ่งที่ทำให้ถูกจับคู่กันคือทั้งสองตัวถูกขายในฐานะ “ช่วยเรื่องสมอง” แต่ กลไกที่งานวิจัยเสนอและกลุ่มคนที่ถูกศึกษาแทบไม่ทับกัน

2 ตารางเทียบ: แปะก๊วย vs โสม

ประเด็น แปะก๊วย โสม (Panax ginseng)
ส่วนที่ใช้ ใบ (สารสกัดมาตรฐาน) ราก (โสมขาว โสมแดง สารสกัด)
สารสำคัญ ฟลาโวนอยด์ เทอร์พีนแลกโตน จินเซนโนไซด์
กลไกที่งานวิจัยสนใจ การไหลเวียนเลือดขนาดเล็ก การจับตัวของเกล็ดเลือด ต้านอนุมูลอิสระ การตอบสนองต่อความเครียด การใช้พลังงาน น้ำตาลในเลือด
กลุ่มที่ถูกศึกษาบ่อย ผู้สูงอายุ ผู้ที่มีความจำถดถอย คนวัยทำงาน ผู้ที่มีความล้า
ขนาดในงานวิจัย 120–240 มก. สารสกัดต่อวัน 200–400 มก. สารสกัด หรือ 1–2 ก. รากแห้งต่อวัน
ความรู้สึกหลังกิน ส่วนใหญ่ไม่รู้สึกอะไรชัด บางคนรู้สึกกระปรี้กระเปร่า บางคนนอนไม่หลับ
ข้อควรระวังเด่น เลือดออกง่าย ยาต้านเลือดแข็งตัว ประวัติชัก นอนไม่หลับ ความดัน ยาวาร์ฟาริน ยาเบาหวาน

ข้อสังเกตคือ แปะก๊วยไม่ใช่สารกระตุ้น ส่วนโสมบางคนรู้สึกตื่นตัว ถ้าใครหวังว่ากินแปะก๊วยแล้วจะสดชื่นทันทีเหมือนกาแฟ มักผิดหวัง

3 งานวิจัยแปะก๊วยในคน: พบอะไรจริง

  • งาน GEM (DeKosky และคณะ 2008): ผู้สูงอายุ 75 ปีขึ้นไป 3,069 คน กินสารสกัดใบแปะก๊วย 240 มก. ต่อวัน ติดตามเฉลี่ยราว 6 ปี ไม่พบว่าลดการเกิดภาวะสมองเสื่อม เมื่อเทียบกับยาหลอก
  • Snitz และคณะ (2009): วิเคราะห์ข้อมูลกลุ่มเดียวกันต่อ ไม่พบว่าชะลอการถดถอยของความจำ สมาธิ หรือการใช้ภาษา
  • คนหนุ่มสาวสุขภาพดี: งานระยะสั้นบางชิ้น เช่น Kennedy และคณะ (2002) ให้แปะก๊วยขนาดเดียวแล้ววัดผลในวันเดียว พบผลบางด้านของความจำและความเร็วในการตอบสนอง แต่เป็นงานกลุ่มเล็กและผลไม่สม่ำเสมอ
  • หน่วยงานรัฐ: NCCIH ของสหรัฐฯ สรุปว่าไม่มีหลักฐานหนักแน่นว่าแปะก๊วยช่วยเรื่องความจำหรือป้องกันภาวะสมองเสื่อม

ข้อจำกัด: งานที่พบผลบวกมักใช้สารสกัดมาตรฐานยี่ห้อเดียว กลุ่มตัวอย่างเล็ก และระยะสั้น ส่วนงานขนาดใหญ่ระยะยาวไม่พบผล รายละเอียดอื่นของแปะก๊วยอ่านที่ แปะก๊วยคืออะไร

4 งานวิจัยโสมในคน: พบอะไรจริง

  • ความล้า (Kim และคณะ 2013): ผู้ใหญ่ที่มีอาการเหนื่อยล้าเรื้อรังโดยไม่ทราบสาเหตุ 90 คน กินโสม 1 หรือ 2 กรัมต่อวัน 4 สัปดาห์ พบคะแนนความล้าลดลงมากกว่ากลุ่มยาหลอก
  • สมาธิระหว่างทำงานใช้ความคิดต่อเนื่อง (Reay และคณะ 2005): ผู้ใหญ่สุขภาพดีกลุ่มเล็กกินโสมขนาดเดียว พบผลบางด้านของการทำงานทางความคิดและความรู้สึกเหนื่อยล้าทางใจระหว่างทำแบบทดสอบต่อเนื่อง
  • Cochrane (Geng และคณะ 2010): ทบทวนงานโสมกับการทำงานทางความคิด สรุปว่ามีหลักฐานบางส่วนในบางด้าน แต่ยังไม่พอจะสรุปว่าช่วยได้จริง เพราะงานส่วนใหญ่เล็กและวิธีวัดต่างกัน
  • เทียบหัวต่อหัว: งานของ Kennedy (2002) ที่ให้แปะก๊วย โสม และสูตรผสมในคนกลุ่มเดียวกัน พบว่าแต่ละตัวมีผลต่อแบบทดสอบคนละด้าน ซึ่งสนับสนุนว่า สองตัวนี้ไม่ได้ทำงานแบบเดียวกัน

ข้อจำกัด: สารสกัดโสมแต่ละยี่ห้อมีจินเซนโนไซด์ต่างกันมาก ผลจากงานหนึ่งจึงโอนไปใช้กับอีกผลิตภัณฑ์ตรง ๆ ไม่ได้

5 เลือกตัวไหน กินตอนไหน กินคู่กันได้ไหม

  • ถ้าโจทย์คือความล้าช่วงกลางวัน: หลักฐานในคนของโสมมากกว่า แต่โสมอาจรบกวนการนอนในบางคน
  • ถ้าโจทย์คือผู้สูงอายุกับความจำ: งานใหญ่ของแปะก๊วยไม่พบผลชัด สิ่งที่สำคัญกว่าคือให้แพทย์ตรวจหาสาเหตุที่แก้ไขได้ เช่น ขาดวิตามินบี 12 ไทรอยด์ การได้ยิน และการนอน
  • แปะก๊วยกินตอนไหน: กินพร้อมอาหารได้ทุกมื้อ มักแบ่งเช้า–เย็นในงานวิจัย และต้องกินต่อเนื่องหลายสัปดาห์ รายละเอียดที่ แปะก๊วย กินตอนไหน
  • โสมกินตอนไหน: นิยมกินเช้าหรือก่อนเที่ยง เลี่ยงช่วงเย็น และมักแนะนำให้กินเป็นรอบ เช่น 2–3 เดือนแล้วพัก รายละเอียดที่ โสม กินตอนไหน
  • กินคู่กันได้ไหม: มีสูตรผสมที่ใช้ในงานวิจัยระยะสั้น แต่ ทั้งสองตัวอาจมีผลต่อการแข็งตัวของเลือด ผู้ที่กินยาต้านเลือดแข็งตัว ยาต้านเกล็ดเลือด หรือกำลังจะผ่าตัด ต้องปรึกษาแพทย์ก่อน
  • รากฐานของสมาธิ: การนอน 7–9 ชั่วโมง การออกกำลังกาย และการพักสายตาเป็นระยะ ส่งผลต่อสมาธิมากกว่าสมุนไพรใด ๆ
BLB K เป็นกาแฟเพื่อสุขภาพที่ใส่สารดูแลสมองและพลังงานไว้ในซองเดียว — วิตามินบีรวม PANMOL® 400 มก. โคลีนไบทาร์เทรต 350 มก. แอล-ฟีนิลอะลานีน 350 มก. ชาเขียว 350 มก. เจียวกู่หลาน 450 มก. ดี-ไรโบส 217 มก. พร้อมแอล-ไทโรซีน แปะก๊วย โคเอนไซม์คิวเท็น และใยอาหารโพลีเดกซ์โทรส 2,750 มก. · มีเลข อย. 26-1-10867-5-0053 และผ่านการรับรองฮาลาล · BLB K มีแปะก๊วยเป็นส่วนประกอบหนึ่งในสูตรรวม แต่ไม่มีโสมในสูตร · แปะก๊วยในสูตรไม่ได้อยู่ในขนาดเดียวกับสารสกัดมาตรฐานในงานวิจัยทุกชิ้น จึงไม่ควรนำผลงานวิจัยมาคาดหวังตรง ๆ · มีคาเฟอีนจากกาแฟ ชาเขียว และสารสกัดกาแฟเขียว ต้องนับรวมกับกาแฟ–ชาที่ดื่มในวัน · ผู้เป็นโรคฟีนิลคีโตนูเรีย (PKU) ห้ามใช้ · ผู้ที่กินยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด หรือกำลังจะผ่าตัด ต้องปรึกษาแพทย์ก่อน

6 โทษ ผลข้างเคียง และใครต้องระวัง

  • แปะก๊วย: ที่พบคือปวดหัว ท้องไส้ปั่นป่วน ผื่น มีรายงานผู้ป่วยเลือดออกผิดปกติที่สัมพันธ์กับแปะก๊วย (Bent 2005) แม้งานทดลองควบคุมจะไม่พบชัดเจน จึงต้องระวังในผู้ที่กินยาวาร์ฟาริน แอสไพริน หรือยาต้านเกล็ดเลือด อ่านเพิ่มที่ โทษของแปะก๊วย
  • ผู้ที่มีประวัติชัก: เมล็ดและสารปนเปื้อนบางชนิดของแปะก๊วยเกี่ยวข้องกับการชัก ควรปรึกษาแพทย์ก่อน
  • โสม: นอนไม่หลับ ปวดหัว ใจสั่น ท้องเสีย ความดันเปลี่ยนในบางคน และอาจลดน้ำตาลในเลือดเมื่อกินร่วมกับยาเบาหวาน อ่านเพิ่มที่ โทษของโสม
  • ก่อนผ่าตัดหรือทำฟัน: ทั้งสองตัวควรหยุดล่วงหน้าตามที่แพทย์แนะนำ
  • หญิงตั้งครรภ์ ให้นมบุตร และเด็ก: ข้อมูลความปลอดภัยไม่พอ ไม่ควรใช้
  • คาเฟอีน: ถ้าได้รับสมุนไพรเหล่านี้ผ่านกาแฟหรือชา ต้องนับคาเฟอีนรวมทั้งวันด้วย

สอบถามรายละเอียดสูตรได้ที่ LINE @blb.co.th หรือโทร 062-353-9895

7 คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

แปะก๊วย กับ โสม ต่างกันยังไง?

แปะก๊วยใช้สารสกัดจากใบ มีฟลาโวนอยด์และเทอร์พีนแลกโตน งานวิจัยส่วนใหญ่ศึกษาในผู้สูงอายุ ส่วนโสมใช้ราก มีจินเซนโนไซด์ งานวิจัยส่วนใหญ่ศึกษาเรื่องความล้าและการทำงานทางความคิดระยะสั้น เป็นคนละพืชและคนละกลไก

แปะก๊วย vs โสม ตัวไหนช่วยเรื่องสมาธิมากกว่า?

ยังสรุปไม่ได้ งานเทียบในคนกลุ่มเดียวกันพบว่าแต่ละตัวมีผลต่อแบบทดสอบคนละด้าน และเป็นงานระยะสั้นกลุ่มเล็ก ส่วนงานใหญ่ระยะยาวของแปะก๊วยในผู้สูงอายุไม่พบผลชัด

แปะก๊วยป้องกันอัลไซเมอร์ได้ไหม?

งาน GEM ในผู้สูงอายุกว่า 3,000 คนที่ติดตามราว 6 ปีไม่พบว่าลดการเกิดภาวะสมองเสื่อม และอาหารเสริมไม่สามารถกล่าวอ้างว่าป้องกันโรคได้ ความจำที่แย่ลงควรพบแพทย์

กินแปะก๊วยคู่กับโสมได้ไหม?

มีสูตรผสมที่ใช้ในงานวิจัยระยะสั้น แต่ทั้งสองตัวอาจมีผลต่อการแข็งตัวของเลือด ผู้ที่กินยาต้านเลือดแข็งตัว ยาต้านเกล็ดเลือด หรือกำลังจะผ่าตัด ต้องปรึกษาแพทย์ก่อน

แปะก๊วยกับโสม กินตอนไหนดี?

แปะก๊วยกินพร้อมอาหารได้ มักแบ่งเช้าและเย็น ส่วนโสมนิยมกินช่วงเช้าหรือก่อนเที่ยงและเลี่ยงช่วงเย็นเพราะอาจทำให้นอนไม่หลับ

โทษของแปะก๊วยและโสมมีอะไรบ้าง?

แปะก๊วยอาจทำให้ปวดหัว ท้องไส้ปั่นป่วน และต้องระวังเรื่องเลือดออกง่าย ส่วนโสมอาจทำให้นอนไม่หลับ ใจสั่น ความดันเปลี่ยน และมีผลร่วมกับยาเบาหวานหรือยาวาร์ฟาริน

เมล็ดแปะก๊วยในขนมหวาน เหมือนแปะก๊วยแคปซูลไหม?

ไม่เหมือน อาหารเสริมใช้สารสกัดจากใบ ส่วนเมล็ดเป็นคนละส่วนและมีสารกิงโกท็อกซิน ถ้ากินดิบหรือกินจำนวนมากอาจเป็นพิษ ควรกินเมล็ดที่ปรุงสุกในปริมาณพอดี

  • ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา — ไม่มีผลในการป้องกัน บำบัด หรือรักษาโรค เป็นเพียงตัวช่วยดูแลสุขภาพ
  • แปะก๊วยและโสมเป็นสมุนไพรในผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ไม่ได้ป้องกันหรือรักษาภาวะสมองเสื่อม โรคอัลไซเมอร์ สมาธิสั้น อาการอ่อนเพลียเรื้อรัง หรือโรคใด ๆ และไม่ใช่ยา · งานวิจัยในคนของทั้งสองตัวส่วนใหญ่เป็นงานระยะสั้น กลุ่มตัวอย่างเล็ก และใช้สารสกัดมาตรฐานเฉพาะยี่ห้อ ผลจึงโอนไปใช้กับผลิตภัณฑ์อื่นตรง ๆ ไม่ได้
  • แปะก๊วยไม่ใช่สิ่งที่ป้องกันภาวะสมองเสื่อม และไม่มีหลักฐานหนักแน่นว่าทำให้ความจำของคนสุขภาพดีดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ — งานวิจัยขนาดใหญ่ที่ติดตามหลายปีไม่พบว่าลดการเกิดภาวะสมองเสื่อม · ความจำที่แย่ลงเร็วผิดปกติต้องพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุ ไม่ใช่เรื่องที่หาแปะก๊วยมากินเองแล้วรอ
  • ต้องบวกปริมาณสารตัวเดียวกันจากทุกผลิตภัณฑ์ที่กินอยู่ รวมทั้งวิตามินรวม นมผง และเครื่องดื่มเสริมสารอาหาร เพราะคนส่วนใหญ่ที่ได้รับเกินไม่ได้ตั้งใจ แต่เกิดจากการกินซ้อนโดยไม่รู้ตัว
  • ผู้มีโรคประจำตัวหรือกินยาประจำ ควรปรึกษาแพทย์/เภสัชกรก่อนใช้ เพราะอาจมีปฏิกิริยาระหว่างกัน
  • สตรีมีครรภ์และให้นมบุตร ควรปรึกษาแพทย์ก่อน
  • ไม่ใช้แทนยาที่แพทย์สั่ง และห้ามหยุดยาเองในทุกกรณี
  • เลือดกำเดาไหลไม่หยุด ช้ำเขียวง่ายผิดปกติ อาเจียนเป็นเลือด ถ่ายดำ ปวดหัวรุนแรงเฉียบพลัน อ่อนแรงครึ่งซีก พูดไม่ชัด หรือตามัวข้างเดียวทันที ในผู้ที่กินแปะก๊วย ต้องหยุดและไปโรงพยาบาลทันที · และผู้ที่มีประวัติชักหรือโรคลมชักไม่ควรใช้แปะก๊วยโดยไม่ปรึกษาแพทย์ · หลังกินโสม ถ้านอนไม่หลับต่อเนื่อง ใจสั่น ความดันสูงขึ้นชัด หรือปวดหัวรุนแรง ต้องหยุดและพบแพทย์ · ความจำแย่ลงเร็วในไม่กี่เดือน หลงทางในที่คุ้นเคย หรือบุคลิกเปลี่ยน ต้องพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุ ไม่ใช่เรื่องที่หาสมุนไพรมากินเองแล้วรอ

อ้างอิง

  1. DeKosky ST, Williamson JD, Fitzpatrick AL, et al. Ginkgo biloba for prevention of dementia: a randomized controlled trial. JAMA. 2008;300(19):2253-2262.
  2. Snitz BE, O’Meara ES, Carlson MC, et al. Ginkgo biloba for preventing cognitive decline in older adults: a randomized trial. JAMA. 2009;302(24):2663-2670.
  3. Kennedy DO, Scholey AB, Wesnes KA. Modulation of cognition and mood following administration of single doses of Ginkgo biloba, ginseng, and a ginkgo/ginseng combination to healthy young adults. Physiol Behav. 2002;75(5):739-751.
  4. Reay JL, Kennedy DO, Scholey AB. Single doses of Panax ginseng (G115) reduce blood glucose levels and improve cognitive performance during sustained mental activity. J Psychopharmacol. 2005;19(4):357-365.
  5. Geng J, Dong J, Ni H, et al. Ginseng for cognition. Cochrane Database Syst Rev. 2010;(12):CD007769.
  6. Kim HG, Cho JH, Yoo SR, et al. Antifatigue effects of Panax ginseng C.A. Meyer: a randomised, double-blind, placebo-controlled trial. PLoS One. 2013;8(4):e61271.
  7. Bent S, Goldberg H, Padula A, Avins AL. Spontaneous bleeding associated with Ginkgo biloba: a case report and systematic review of the literature. J Gen Intern Med. 2005;20(7):657-661.
  8. National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH). Ginkgo. Fact sheet.
  9. สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา — ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร
บทความนี้ให้ข้อมูลเพื่อความรู้ความเข้าใจ ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกัน บำบัด หรือรักษาโรค ผู้มีโรคประจำตัว สตรีมีครรภ์/ให้นมบุตร หรือผู้ที่กินยาประจำ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้
👥
ผู้เขียน & ตรวจทาน
ทีมงาน BLB Balance Brand

บทความนี้จัดทำและตรวจทานโดยทีมงาน บริษัท บาลานซ์ แบรนด์ จำกัด เรียบเรียงจากแหล่งอ้างอิงทางการแพทย์ที่น่าเชื่อถือ (เช่น Mayo Clinic, NIH, Cleveland Clinic) · เนื้อหาเพื่อให้ความรู้ ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ · ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกัน บำบัด หรือรักษาโรค

เกี่ยวกับเรา / มาตรฐานเนื้อหา →