ถั่งเช่าและเห็ดยามาบูชิตาเกะต่างกันที่เป้าหมาย: ถั่งเช่ามีงานวิจัยด้านการออกกำลังกายและความทนทานของร่างกาย ส่วนยามาบูชิตาเกะมีงานวิจัยด้านความจำ สมาธิ และอารมณ์ · ถั่งเช่า (Cordyceps militaris / Cordyceps sinensis) มีสารเด่นคือคอร์ดิเซปิน (cordycepin) และอะดีโนซีน ส่วนเห็ดยามาบูชิตาเกะหรือเห็ดปุยฝ้าย (Hericium erinaceus) มีสารเด่นคือเฮริซีโนน (hericenones) และเอรินาซีน (erinacines) ซึ่งในงานทดลองระดับเซลล์กระตุ้นการสร้าง NGF ของเซลล์ประสาท · ทั้งสองตัวมีหลักฐานในคนที่ยังเป็นงานขนาดเล็ก จึงควรมองเป็นตัวช่วยดูแลสุขภาพ ไม่ใช่ยาบำรุงกำลังหรือยารักษาความจำเสื่อม · ถ้าต้องการพื้นฐานของแต่ละตัว อ่านที่ ถั่งเช่า คืออะไร และ เห็ดยามาบูชิตาเกะ คืออะไร
ยามาบูชิเน้นสมอง
ต่อกันโดยตรง
ในงานวิจัยในคน
บทความนี้เทียบสองเห็ดแบบตรงไปตรงมา · เรื่องแรกคือตารางเทียบภาพรวม · เรื่องที่สองคือสารสำคัญที่ต่างกัน · เรื่องที่สามคืองานวิจัยในคนของแต่ละตัว · เรื่องที่สี่คือเลือกตัวไหนตามเป้าหมาย · เรื่องที่ห้าคือเวลากินและการกินคู่กัน · เรื่องสุดท้ายคือโทษและใครต้องระวัง · ถ้ากำลังเทียบถั่งเช่ากับโสม อ่านต่อที่ ถั่งเช่า vs โสม และเทียบหลินจือกับยามาบูชิที่ หลินจือ vs ยามาบูชิตาเกะ
1 ตารางเทียบ: ถั่งเช่า vs เห็ดยามาบูชิตาเกะ
| หัวข้อ | ถั่งเช่า (Cordyceps) | เห็ดยามาบูชิตาเกะ (Lion’s Mane) |
|---|---|---|
| ชื่ออื่น | หญ้าหนอน ตังถั่งแห่เช่า · ที่ขายส่วนใหญ่คือ C. militaris เพาะเลี้ยง | เห็ดปุยฝ้าย เห็ดหัวลิง Hericium erinaceus |
| สารเด่น | คอร์ดิเซปิน อะดีโนซีน พอลิแซ็กคาไรด์ | เฮริซีโนน (ในดอกเห็ด) เอรินาซีน (ในเส้นใย) เบต้ากลูแคน |
| แนวงานวิจัยในคน | ความทนทานขณะออกกำลังกาย การใช้ออกซิเจน ความเหนื่อยล้า | ความจำในผู้สูงอายุที่มีภาวะความจำบกพร่องเล็กน้อย อารมณ์ การนอน |
| ระดับหลักฐาน | งาน RCT ขนาดเล็ก ผลไม่สม่ำเสมอ | งาน RCT ขนาดเล็ก ส่วนใหญ่ในญี่ปุ่น ผลหายเมื่อหยุดกิน |
| รสชาติ/การใช้เป็นอาหาร | ใช้ตุ๋นหรือชงเป็นหลัก | เป็นเห็ดกินได้ เนื้อนุ่มคล้ายเนื้อปู |
| ข้อควรระวังเด่น | ยากดภูมิ ยาเบาหวาน ยาต้านการแข็งตัวของเลือด | แพ้เห็ด ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาเบาหวาน (ข้อมูลจำกัด) |
สรุปง่าย ๆ คือ ถ้าเป้าหมายคือร่างกายและความเหนื่อยล้า ถั่งเช่ามีงานวิจัยตรงกว่า ถ้าเป้าหมายคือความคิดและอารมณ์ ยามาบูชิตาเกะมีงานวิจัยตรงกว่า ทั้งนี้ทั้งสองตัวยังมีหลักฐานจำกัด
2 สารสำคัญต่างกันอย่างไร
- คอร์ดิเซปิน (3′-deoxyadenosine) มีโครงสร้างคล้ายอะดีโนซีนซึ่งเกี่ยวข้องกับการสร้าง ATP พลังงานของเซลล์ · เป็นเหตุผลที่ถั่งเช่าถูกศึกษาด้านพลังงานและการออกกำลังกาย · C. militaris เพาะเลี้ยงมักมีคอร์ดิเซปินสูงกว่าถั่งเช่าธรรมชาติ
- เฮริซีโนนและเอรินาซีน เป็นสารที่พบเฉพาะในยามาบูชิตาเกะ งานในเซลล์และสัตว์ทดลองพบว่ากระตุ้นการสร้าง NGF (nerve growth factor) ซึ่งเกี่ยวกับการดูแลเซลล์ประสาท · แต่ยังไม่มีหลักฐานว่าเกิดผลเดียวกันในสมองคนในระดับที่วัดได้
- พอลิแซ็กคาไรด์/เบต้ากลูแคน มีในทั้งสองตัว เป็นส่วนที่เกี่ยวกับการทำงานของภูมิคุ้มกัน เหมือนเห็ดสมุนไพรชนิดอื่น อ่านภาพรวมที่ เห็ดสมุนไพร คืออะไร
- ส่วนของเห็ดที่ใช้สำคัญ · ยามาบูชิแบบดอกเห็ด (fruiting body) มีเฮริซีโนนมาก แบบเส้นใย (mycelium) มีเอรินาซีนมาก · ถั่งเช่าแบบเพาะเลี้ยงต่างกันตามวิธีเพาะ จึงควรดูว่าฉลากระบุสายพันธุ์และปริมาณเป็นมิลลิกรัมหรือไม่
3 งานวิจัยในคนของแต่ละตัวพบอะไร
| งานวิจัย | ใคร/นานแค่ไหน | ผลที่พบ | ข้อจำกัด |
|---|---|---|---|
| Chen และคณะ 2010 (ถั่งเช่า Cs-4) | ผู้สูงอายุสุขภาพดี 12 สัปดาห์ | ค่าการทำงานบางตัวขณะออกกำลังกาย เช่น เกณฑ์การเผาผลาญ ดีขึ้นกว่ากลุ่มยาหลอก | กลุ่มตัวอย่างเล็ก ค่าบางตัวไม่ต่าง |
| Hirsch และคณะ 2017 (C. militaris) | ผู้ใหญ่ออกกำลังกาย 1–3 สัปดาห์ | ความทนต่อการออกกำลังกายหนักดีขึ้นบางตัวชี้วัดหลังกินต่อเนื่อง | ใช้ส่วนผสมเห็ดหลายชนิด ระยะสั้น |
| Mori และคณะ 2009 (ยามาบูชิ) | ผู้สูงอายุญี่ปุ่นที่มีความจำบกพร่องเล็กน้อย 16 สัปดาห์ | คะแนนทดสอบการรู้คิดดีขึ้นกว่ากลุ่มยาหลอก | ผลลดลงหลังหยุดกิน 4 สัปดาห์ กลุ่มตัวอย่าง 30 คน |
| Nagano และคณะ 2010 (ยามาบูชิ) | ผู้หญิงวัยหมดประจำเดือน 4 สัปดาห์ | คะแนนความกังวลและหงุดหงิดลดลงกว่ากลุ่มยาหลอก | เป็นแบบสอบถาม กลุ่มเล็ก |
| Docherty และคณะ 2023 (ยามาบูชิ) | ผู้ใหญ่อายุน้อยสุขภาพดี 28 วัน | ความเร็วในการทำแบบทดสอบบางข้อดีขึ้นหลังกินครั้งเดียว ผลระยะยาวไม่ชัด | ผลส่วนใหญ่ไม่ต่างจากยาหลอก |
ภาพรวมคือ ทั้งสองตัวมีสัญญาณที่น่าสนใจแต่ยังไม่แน่น ไม่มีงานใดพิสูจน์ว่าป้องกันหรือรักษาโรคสมองเสื่อม หรือใช้แทนการออกกำลังกาย การนอน และการรักษาตามแพทย์
4 ควรเลือกตัวไหน ตามเป้าหมาย
| เป้าหมาย | ตัวที่งานวิจัยตรงกว่า | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| เหนื่อยง่ายเวลาออกกำลังกาย/ทำงานใช้แรง | ถั่งเช่า | ต้องควบคู่กับการนอนและอาหารพอ ถ้าเหนื่อยผิดปกติให้ตรวจเลือดก่อน |
| ขี้ลืม สมาธิสั้นช่วงวัยทำงาน | ยามาบูชิตาเกะ | หลักฐานส่วนใหญ่อยู่ในผู้สูงอายุ ไม่ใช่วัยทำงาน · การนอนไม่พอเป็นสาเหตุที่พบบ่อยกว่า |
| เครียด หงุดหงิดง่าย | ยามาบูชิตาเกะ (หลักฐานจำกัด) | ถ้าอารมณ์ซึมเศร้านานเกิน 2 สัปดาห์ ควรพบแพทย์ |
| ดูแลภูมิคุ้มกันทั่วไป | ทั้งคู่ใกล้เคียงกัน | เป็นผลของพอลิแซ็กคาไรด์ในเห็ด สูตรรวมหลายเห็ดเป็นทางเลือกที่ไม่ต้องเลือกข้าง |
| ผู้สูงอายุที่อยากดูแลทั้งแรงและความจำ | กินคู่กันได้ | เริ่มทีละตัวเพื่อดูการตอบสนองของร่างกาย และแจ้งแพทย์ที่ดูแล |
5 กินตอนไหน และกินคู่กันได้ไหม
- ถั่งเช่า นิยมกินมื้อเช้าหรือก่อนออกกำลังกาย เพราะบางคนรู้สึกตื่นตัว ถ้ากินเย็นแล้วหลับยากให้ย้ายมาเช้า รายละเอียดที่ ถั่งเช่า กินตอนไหนดี
- ยามาบูชิตาเกะ ไม่ใช่สารกระตุ้น กินเวลาใดก็ได้ งานวิจัยส่วนใหญ่แบ่งกินพร้อมมื้ออาหาร รายละเอียดที่ ยามาบูชิตาเกะ กินตอนไหนดี
- กินคู่กันได้ ไม่มีรายงานปฏิกิริยาระหว่างสองเห็ดโดยตรง และสูตรเห็ดรวมหลายชนิดมีขายทั่วไป · สิ่งที่ต้องระวังคือการกินแคปซูลเดี่ยวหลายขวดซ้อนกันจนรวมปริมาณสูงเกินที่งานวิจัยใช้
- ระยะเวลาประเมิน งานวิจัยใช้ 4–16 สัปดาห์ ควรกินต่อเนื่องอย่างน้อย 1–2 เดือนก่อนตัดสินว่าได้ผลหรือไม่ และถ้าไม่รู้สึกต่างก็ไม่จำเป็นต้องกินต่อ
6 โทษและใครต้องระวัง
| กลุ่ม | ถั่งเช่า | ยามาบูชิตาเกะ |
|---|---|---|
| ผลข้างเคียงทั่วไป | ปากแห้ง คลื่นไส้ ท้องเสียเล็กน้อย | ท้องไม่สบาย คันผิวหนัง (พบน้อย) |
| ผู้ที่แพ้เห็ด | ระวัง | ระวัง มีรายงานผื่นและหายใจลำบากในผู้ที่แพ้ |
| ใช้ยากดภูมิ/โรคภูมิต้านตนเอง | ถามแพทย์ก่อน (อาจกระตุ้นภูมิ) | ถามแพทย์ก่อน |
| ใช้ยาเบาหวาน | ถามแพทย์ อาจเสริมฤทธิ์ลดน้ำตาล | ข้อมูลจำกัด แจ้งแพทย์ |
| ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด/จะผ่าตัด | แจ้งแพทย์ หยุดก่อนผ่าตัดตามคำแนะนำ | แจ้งแพทย์ หยุดก่อนผ่าตัดตามคำแนะนำ |
| ตั้งครรภ์ ให้นมบุตร เด็ก | ข้อมูลความปลอดภัยไม่พอ | ข้อมูลความปลอดภัยไม่พอ |
อ่านรายละเอียดโทษแต่ละตัวที่ โทษของถั่งเช่า และ โทษของเห็ดยามาบูชิตาเกะ · ถ้าสนใจสมุนไพรอีกตัวในกลุ่มดูแลภูมิ อ่าน พลูคาว (Houttuynia) คืออะไร
7 คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ถั่งเช่ากับเห็ดยามาบูชิตาเกะ ต่างกันยังไง?
ถั่งเช่ามีคอร์ดิเซปินและอะดีโนซีน งานวิจัยมุ่งที่ความทนทานขณะออกกำลังกาย ส่วนยามาบูชิตาเกะมีเฮริซีโนนและเอรินาซีน งานวิจัยมุ่งที่ความจำและอารมณ์ ทั้งสองมีพอลิแซ็กคาไรด์ที่เกี่ยวกับภูมิคุ้มกันเหมือนกัน
อยากหัวแล่น ควรเลือกถั่งเช่าหรือยามาบูชิตาเกะ?
งานวิจัยด้านความจำตรงกับยามาบูชิตาเกะมากกว่า แต่ส่วนใหญ่ทำในผู้สูงอายุที่มีความจำบกพร่องเล็กน้อย สำหรับวัยทำงาน การนอนให้พอมักมีผลมากกว่าอาหารเสริม
ถั่งเช่ากับยามาบูชิตาเกะ กินคู่กันได้ไหม?
ได้ ไม่มีรายงานปฏิกิริยาระหว่างกันโดยตรง แต่ควรรวมปริมาณจากทุกผลิตภัณฑ์ ไม่กินแคปซูลเดี่ยวซ้อนหลายขวด และถามแพทย์ก่อนถ้าใช้ยากดภูมิ ยาเบาหวาน หรือยาต้านการแข็งตัวของเลือด
ถั่งเช่าและยามาบูชิตาเกะ กินตอนไหนดี?
ถั่งเช่านิยมกินเช้าหรือก่อนออกกำลังกายเพราะบางคนรู้สึกตื่นตัว ยามาบูชิตาเกะกินเวลาใดก็ได้พร้อมอาหาร ถ้ากินคู่กันในสูตรเดียวให้กินมื้อเช้าหรือกลางวัน
ยามาบูชิตาเกะช่วยป้องกันอัลไซเมอร์ได้ไหม?
ยังไม่มีหลักฐานในคนว่าป้องกันหรือรักษาโรคสมองเสื่อม งานวิจัยที่มีเป็นงานขนาดเล็กที่พบคะแนนทดสอบดีขึ้นช่วงที่กิน และลดลงเมื่อหยุด ถ้าความจำแย่ลงเรื่อย ๆ ต้องพบแพทย์
โทษของถั่งเช่าและยามาบูชิตาเกะมีอะไรบ้าง?
ส่วนใหญ่เป็นอาการเล็กน้อย เช่น ท้องไม่สบาย ปากแห้ง หรือผื่นในผู้ที่แพ้เห็ด กลุ่มที่ต้องระวังคือผู้ใช้ยากดภูมิ ยาเบาหวาน ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ผู้ตั้งครรภ์ และผู้ที่จะผ่าตัด
ต้องกินนานแค่ไหนถึงจะรู้ผล?
งานวิจัยในคนใช้ 4–16 สัปดาห์ ควรกินต่อเนื่องอย่างน้อย 1–2 เดือนก่อนประเมิน ถ้าไม่รู้สึกต่างก็ไม่จำเป็นต้องกินต่อหรือเพิ่มขนาด
- ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา — ไม่มีผลในการป้องกัน บำบัด หรือรักษาโรค เป็นเพียงตัวช่วยดูแลสุขภาพ
- ใจสั่น นอนไม่หลับต่อเนื่อง ผื่นลมพิษ หรือหายใจลำบากหลังเริ่มถั่งเช่าหรือเห็ด · ช้ำง่าย เลือดออกไม่หยุด · หรือหลงลืมที่แย่ลงเรื่อย ๆ จนกระทบชีวิตประจำวัน ต้องหยุดและพบแพทย์ อาการความจำถดถอยต้องได้รับการตรวจหาสาเหตุ ไม่ใช่เพิ่มขนาดเห็ดเอง ถ้าหายใจลำบากให้โทร 1669
- ผู้ที่มีโรคภูมิต้านตนเอง ผู้ที่ปลูกถ่ายอวัยวะและใช้ยากดภูมิ หรือผู้ที่มีไข้ร่วมกับผื่นและหอบเหนื่อย หลังเริ่มผลิตภัณฑ์กลุ่มเห็ด-ถั่งเช่า ต้องหยุดและพบแพทย์ เพราะสารกลุ่มกระตุ้นภูมิอาจไม่เหมาะกับสภาวะเหล่านี้
- ต้องบวกปริมาณสารตัวเดียวกันจากทุกผลิตภัณฑ์ที่กินอยู่ รวมทั้งวิตามินรวม นมผง และเครื่องดื่มเสริมสารอาหาร เพราะคนส่วนใหญ่ที่ได้รับเกินไม่ได้ตั้งใจ แต่เกิดจากการกินซ้อนโดยไม่รู้ตัว
- ผู้มีโรคประจำตัวหรือกินยาประจำ ควรปรึกษาแพทย์/เภสัชกรก่อนใช้ เพราะอาจมีปฏิกิริยาระหว่างกัน
- สตรีมีครรภ์และให้นมบุตร ควรปรึกษาแพทย์ก่อน
- ไม่ใช้แทนยาที่แพทย์สั่ง และห้ามหยุดยาเองในทุกกรณี
- ถั่งเช่าและเห็ดยามาบูชิตาเกะไม่ใช่ยาบำรุงกำลังหรือยารักษาความจำเสื่อม งานวิจัยในคนยังเป็นงานขนาดเล็ก ผลที่พบมักหายเมื่อหยุดกิน และไม่ควรนำผลไปใช้กับผลิตภัณฑ์ทุกยี่ห้อ
อ้างอิง
- Mori K, Inatomi S, Ouchi K, Azumi Y, Tuchida T. Improving effects of the mushroom Yamabushitake (Hericium erinaceus) on mild cognitive impairment: a double-blind placebo-controlled clinical trial. Phytother Res. 2009;23(3):367-372
- Nagano M, Shimizu K, Kondo R, et al. Reduction of depression and anxiety by 4 weeks Hericium erinaceus intake. Biomed Res. 2010;31(4):231-237
- Docherty S, Doughty FL, Smith EF. The acute and chronic effects of Lion’s Mane mushroom supplementation on cognitive function, stress and mood in young adults: a double-blind, parallel groups, pilot study. Nutrients. 2023
- Chen S, Li Z, Krochmal R, et al. Effect of Cs-4 (Cordyceps sinensis) on exercise performance in healthy older subjects: a double-blind, placebo-controlled trial. J Altern Complement Med. 2010;16(5):585-590
- Hirsch KR, Smith-Ryan AE, Roelofs EJ, et al. Cordyceps militaris improves tolerance to high-intensity exercise after acute and chronic supplementation. J Diet Suppl. 2017;14(1):42-53
- Memorial Sloan Kettering Cancer Center. About Herbs: Cordyceps / Hericium erinaceus
- สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา — ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร
💡 กำลังมองหาตัวช่วยดูแล? อ่านต่อ: อาหารเสริมเพิ่มภูมิคุ้มกัน ยี่ห้อไหนดี เลือกอย่างไร 👉
