วิตามินซี (Vitamin C) กับ เอลเดอร์เบอร์รี (Elderberry, Sambucus nigra) เป็นสองตัวที่คนมักหยิบมากินช่วงอากาศเปลี่ยน แต่ เป็นของคนละประเภท วิตามินซีคือ วิตามินจำเป็น ที่มนุษย์สร้างเองไม่ได้ ต้องได้จากอาหารทุกวัน ร่างกายใช้ทั้งในการสร้างคอลลาเจน ดูดซึมธาตุเหล็กจากพืช และการทำงานของเม็ดเลือดขาว ส่วนเอลเดอร์เบอร์รีคือ ผลเบอร์รีสีม่วงเข้ม ที่มีแอนโทไซยานินสูง ไม่ใช่สารอาหารจำเป็น และ ผลดิบ ใบ และก้านมีสารที่ปล่อยไซยาไนด์ได้ จึงต้องใช้ในรูปที่ผ่านความร้อนหรือสารสกัดเท่านั้น คำตอบสั้น ๆ คือ งานวิจัยของทั้งสองตัวไม่ได้พบว่าป้องกันหวัดในคนทั่วไป ผลที่พบคือระยะเวลาหรืออาการบางอย่าง และมีข้อจำกัด บทความนี้เทียบให้เห็นทีละประเด็น
ควรได้รับต่อวัน (RDA)
ที่กินวิตามินซีประจำ (Hemilä 2013)
เอลเดอร์เบอร์รี (Tiralongo 2016)
บล็อกนี้มีบทความ เอลเดอร์เบอร์รีคืออะไร · วิตามินซีลิโพโซม · เอลเดอร์เบอร์รี vs เอ็กไคนาเซีย · ซิงค์ vs วิตามินซี แล้ว บทความนี้เทียบวิตามินซีกับเอลเดอร์เบอร์รีโดยตรง · เรื่องแรกคือสองตัวนี้คืออะไร · เรื่องที่สองคือตารางเทียบ · เรื่องที่สามคืองานวิจัยวิตามินซี · เรื่องที่สี่คืองานวิจัยเอลเดอร์เบอร์รี · เรื่องที่ห้าคือกินตอนไหน กินคู่กันได้ไหม · เรื่องสุดท้ายคือโทษและใครต้องระวัง
1 วิตามินซีกับเอลเดอร์เบอร์รีคืออะไร
- วิตามินซี (กรดแอสคอร์บิก): วิตามินละลายน้ำที่มนุษย์สร้างเองไม่ได้ ร่างกายเก็บได้จำกัดและขับส่วนเกินออกทางปัสสาวะ ทำหน้าที่ต้านอนุมูลอิสระ ช่วยเอนไซม์สร้างคอลลาเจน ช่วยดูดซึมธาตุเหล็กจากพืช และ สะสมในเม็ดเลือดขาวในความเข้มข้นสูงกว่าในเลือดหลายเท่า (Carr & Maggini 2017) แหล่งอาหารคือฝรั่ง พริกหวาน ส้ม กีวี บรอกโคลี
- เอลเดอร์เบอร์รี: ผลของต้นเอลเดอร์ดำ (Sambucus nigra) ที่พบในยุโรป ใช้ทำแยม ไซรัป และสารสกัด สารที่งานวิจัยสนใจคือ แอนโทไซยานิน และฟลาโวนอยด์ ผลดิบ ใบ เปลือก และก้านมีไซยาโนเจนิกไกลโคไซด์ที่ปล่อยไซยาไนด์ได้ การปรุงสุกหรือสกัดช่วยลดสารนี้ รายละเอียดที่ เอลเดอร์เบอร์รีคืออะไร
ความต่างสำคัญคือ วิตามินซีมีภาวะขาด (โรคลักปิดลักเปิด) ส่วนเอลเดอร์เบอร์รีไม่มี เพราะร่างกายไม่ได้ต้องการเอลเดอร์เบอร์รีเพื่อทำงานปกติ
2 ตารางเทียบ: วิตามินซี vs เอลเดอร์เบอร์รี
| ประเด็น | วิตามินซี | เอลเดอร์เบอร์รี |
|---|---|---|
| ประเภท | วิตามินจำเป็น | ผลไม้/สมุนไพร |
| สารสำคัญ | กรดแอสคอร์บิก | แอนโทไซยานิน ฟลาโวนอยด์ |
| บทบาทที่รู้ชัด | สร้างคอลลาเจน ดูดซึมเหล็ก ต้านอนุมูลอิสระ การทำงานของเม็ดเลือดขาว | ต้านอนุมูลอิสระ งานในห้องทดลองพบผลต่อไวรัสบางชนิด |
| งานวิจัยในคน | มากกว่า รวมการทบทวนของ Cochrane | น้อยกว่า งานขนาดเล็ก หลายงานสนับสนุนโดยผู้ผลิต |
| รูปแบบ | เม็ด แคปซูล ลิโพโซม ผง | ไซรัป สารสกัด เยลลี่ เม็ดอม |
| ขีดจำกัดสูงสุด | 2,000 มก. ต่อวัน (UL) | ไม่มี UL · ใช้ตามขนาดในงานวิจัยระยะสั้น |
| ข้อควรระวังเด่น | ท้องเสียขนาดสูง นิ่วในไตบางคน ภาวะเหล็กเกิน | ห้ามกินผลดิบ ระวังโรคภูมิต้านตนเองและยากดภูมิ |
ทั้งสองตัวมีน้ำตาลหรือไม่ขึ้นกับรูปแบบ ไซรัปเอลเดอร์เบอร์รีหลายยี่ห้อมีน้ำตาลสูง ส่วนวิตามินซีแบบเม็ดฟู่หรือกัมมี่บางยี่ห้อก็มีน้ำตาลและโซเดียม ต้องอ่านฉลาก
3 งานวิจัยวิตามินซี: เรื่องหวัดพบอะไร
- Cochrane (Hemilä & Chalker 2013): รวม 29 งานในผู้ร่วมวิจัยกว่า 11,000 คน พบว่าการกินวิตามินซีประจำ ไม่ได้ลดโอกาสเป็นหวัดในคนทั่วไป แต่ระยะเวลาเป็นหวัดสั้นลงราว 8% ในผู้ใหญ่และ 14% ในเด็ก
- กลุ่มที่ร่างกายรับภาระหนัก: ในงานเดียวกัน กลุ่มนักวิ่งมาราธอน นักสกี และทหารในสภาพอากาศหนาวจัด พบความเสี่ยงเป็นหวัดลดลงราวครึ่งหนึ่ง ซึ่งเป็นกลุ่มเฉพาะ ไม่ใช่คนทั่วไป
- เริ่มกินเมื่อมีอาการแล้ว: งานที่ให้วิตามินซีหลังเริ่มป่วยไม่พบผลสม่ำเสมอ
- บทบาทต่อภูมิคุ้มกัน (Carr & Maggini 2017): ทบทวนว่าวิตามินซีจำเป็นต่อการทำงานของเม็ดเลือดขาว และคนที่ขาดจะมีภูมิคุ้มกันทำงานไม่เต็มที่ การได้รับให้พอจึงสำคัญกว่าการกินขนาดสูง
เรื่องรูปแบบที่ดูดซึมต่างกันอ่านได้ที่ Liposomal คืออะไร และ วิตามินซีลิโพโซม
4 งานวิจัยเอลเดอร์เบอร์รี: พบอะไรจริง
- Tiralongo และคณะ (2016): ผู้โดยสารชั้นประหยัดที่บินระยะไกล 312 คน กินสารสกัดเอลเดอร์เบอร์รีก่อนและระหว่างเดินทาง ไม่พบว่าจำนวนคนที่เป็นหวัดลดลงอย่างมีนัยสำคัญ แต่ในกลุ่มที่เป็นหวัด ระยะเวลาและคะแนนอาการน้อยกว่ากลุ่มยาหลอก
- Hawkins และคณะ (2019): วิเคราะห์อภิมาน 4 งาน รวม 180 คน พบอาการทางเดินหายใจส่วนบนลดลง แต่ จำนวนผู้ร่วมวิจัยน้อย และงานต่างกันทั้งรูปแบบสารสกัดและชนิดของการติดเชื้อ
- NCCIH: สรุปว่ายังไม่มีหลักฐานเพียงพอว่าเอลเดอร์เบอร์รีช่วยเรื่องไข้หวัดใหญ่หรือภาวะอื่น และความปลอดภัยระยะยาวยังไม่ทราบ
- งานในห้องทดลอง: พบผลต่อไวรัสบางชนิดในเซลล์ ซึ่งยังไม่สามารถสรุปว่าเกิดในคนได้
ข้อจำกัด: งานเอลเดอร์เบอร์รีส่วนใหญ่ใช้สารสกัดยี่ห้อเฉพาะ ระยะสั้น และหลายงานสนับสนุนโดยผู้ผลิต อ่านความต่างกับสมุนไพรอีกตัวที่ เอลเดอร์เบอร์รี vs เอ็กไคนาเซีย
5 กินตอนไหน และกินคู่กันได้ไหม
- วิตามินซีกินตอนไหน: กินได้ทุกเวลา ถ้าแสบท้องให้กินพร้อมอาหาร การแบ่งกินเช้า–เย็นช่วยให้ระดับในเลือดสม่ำเสมอกว่า เพราะร่างกายขับส่วนเกินออกเร็ว รายละเอียดที่ วิตามินซี กินตอนไหน
- เอลเดอร์เบอร์รีกินตอนไหน: งานวิจัยใช้เป็นช่วงสั้น เช่น ช่วงเดินทางหรือไม่กี่วันเมื่อเริ่มมีอาการ ไม่ใช่กินต่อเนื่องหลายเดือน รายละเอียดที่ เอลเดอร์เบอร์รี กินตอนไหน
- กินคู่กันได้ไหม: ไม่มีรายงานการตีกันระหว่างสองตัว แต่ต้องนับวิตามินซีรวมจากทุกผลิตภัณฑ์ เพราะไซรัปเอลเดอร์เบอร์รีบางยี่ห้อเติมวิตามินซีและซิงค์ไว้ด้วย
- สิ่งที่ช่วยได้มากกว่า: นอนพอ ล้างมือ ฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่ตามคำแนะนำ และกินผักผลไม้หลากสี ซึ่งให้ทั้งวิตามินซีและแอนโทไซยานินจากอาหารจริง
- เด็ก: ใช้ผลิตภัณฑ์ที่ระบุสำหรับเด็กเท่านั้น และปรึกษาแพทย์ก่อน
6 โทษ ผลข้างเคียง และใครต้องระวัง
- วิตามินซี: ขนาดสูงเกิน 2,000 มก. ต่อวันทำให้ท้องเสีย ท้องอืด แสบท้อง ผู้ชายที่มีประวัตินิ่วอาจเสี่ยงนิ่วออกซาเลตเพิ่ม ผู้ที่มีภาวะเหล็กเกิน (ฮีโมโครมาโตซิส) ไม่ควรกินขนาดสูง และวิตามินซีขนาดสูงอาจรบกวนผลตรวจน้ำตาลบางชนิด อ่านเพิ่มที่ โทษของวิตามินซี
- เอลเดอร์เบอร์รี: ห้ามกินผลดิบ ใบ หรือก้าน เพราะทำให้คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย และเคยมีรายงานผู้ป่วยหลายรายจากน้ำผลไม้ที่คั้นทั้งใบและก้าน ผลิตภัณฑ์ที่ผ่านการแปรรูปมักทนได้ดี อ่านเพิ่มที่ โทษของเอลเดอร์เบอร์รี
- ผู้ที่มีโรคภูมิต้านตนเองหรือกินยากดภูมิ: เอลเดอร์เบอร์รีอาจกระตุ้นการทำงานของภูมิคุ้มกันในทางทฤษฎี ต้องปรึกษาแพทย์
- ผู้ที่กินยาเบาหวานหรือยาขับปัสสาวะ: มีข้อกังวลเชิงทฤษฎีเรื่องเอลเดอร์เบอร์รี ควรปรึกษาเภสัชกร
- หญิงตั้งครรภ์และให้นมบุตร: วิตามินซีตามปริมาณที่แนะนำได้ ส่วนเอลเดอร์เบอร์รีข้อมูลความปลอดภัยไม่พอ ไม่ควรใช้
- ผู้ที่มีโรคไต: ควรปรึกษาแพทย์ก่อนกินวิตามินซีขนาดสูง
สอบถามรายละเอียดสูตรได้ที่ LINE @blb.co.th หรือโทร 062-353-9895
7 คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
วิตามินซี กับ เอลเดอร์เบอร์รี ต่างกันยังไง?
วิตามินซีเป็นวิตามินจำเป็นที่ร่างกายสร้างเองไม่ได้และขาดได้ ส่วนเอลเดอร์เบอร์รีเป็นผลเบอร์รีที่มีแอนโทไซยานินสูง ไม่ใช่สารอาหารจำเป็น และห้ามกินผลดิบ
วิตามินซี vs เอลเดอร์เบอร์รี ตัวไหนเกี่ยวกับหวัดมากกว่า?
วิตามินซีมีงานวิจัยมากกว่า Cochrane พบว่าไม่ได้ลดโอกาสเป็นหวัดในคนทั่วไป แต่ระยะเวลาเป็นหวัดสั้นลงเล็กน้อย ส่วนเอลเดอร์เบอร์รีมีงานเล็กที่พบอาการลดลง ทั้งสองตัวไม่ใช่ยาป้องกันหรือรักษาหวัด
กินวิตามินซีคู่กับเอลเดอร์เบอร์รีได้ไหม?
ไม่มีรายงานการตีกัน แต่ต้องนับวิตามินซีรวมจากทุกผลิตภัณฑ์ไม่ให้เกิน 2,000 มก. ต่อวัน เพราะไซรัปเอลเดอร์เบอร์รีบางยี่ห้อเติมวิตามินซีไว้แล้ว
วิตามินซี กินตอนไหนดี?
กินได้ทุกเวลา ถ้าแสบท้องให้กินพร้อมอาหาร และการแบ่งกินเช้า–เย็นช่วยให้ระดับในเลือดสม่ำเสมอกว่า
เอลเดอร์เบอร์รี กินตอนไหนดี กินนานได้ไหม?
งานวิจัยใช้เป็นช่วงสั้น เช่น ช่วงเดินทางหรือไม่กี่วัน ข้อมูลความปลอดภัยระยะยาวยังไม่พอ จึงไม่ควรกินต่อเนื่องหลายเดือนโดยไม่ปรึกษาแพทย์
โทษของเอลเดอร์เบอร์รีมีอะไรบ้าง?
ผลดิบ ใบ และก้านมีสารที่ปล่อยไซยาไนด์ ทำให้คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย ผู้ที่มีโรคภูมิต้านตนเองหรือกินยากดภูมิควรปรึกษาแพทย์ และหญิงตั้งครรภ์ไม่ควรใช้
วิตามินซีขนาดสูงมีโทษไหม?
เกิน 2,000 มก. ต่อวันอาจทำให้ท้องเสีย แสบท้อง เพิ่มความเสี่ยงนิ่วในบางคน และไม่เหมาะกับผู้ที่มีภาวะเหล็กเกินหรือโรคไต
- ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา — ไม่มีผลในการป้องกัน บำบัด หรือรักษาโรค เป็นเพียงตัวช่วยดูแลสุขภาพ
- วิตามินซีและเอลเดอร์เบอร์รีเป็นสารในผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ไม่ได้ป้องกันหรือรักษาหวัด ไข้หวัดใหญ่ หรือการติดเชื้อใด ๆ และไม่ใช่ยา · งานวิจัยที่พบผลส่วนใหญ่วัดระยะเวลาหรือความรุนแรงของอาการ และมีข้อจำกัดเรื่องขนาดกลุ่มตัวอย่าง · การฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่ตามคำแนะนำแพทย์ยังเป็นมาตรการหลัก
- ต้องบวกปริมาณสารตัวเดียวกันจากทุกผลิตภัณฑ์ที่กินอยู่ รวมทั้งวิตามินรวม นมผง และเครื่องดื่มเสริมสารอาหาร เพราะคนส่วนใหญ่ที่ได้รับเกินไม่ได้ตั้งใจ แต่เกิดจากการกินซ้อนโดยไม่รู้ตัว
- ผู้มีโรคประจำตัวหรือกินยาประจำ ควรปรึกษาแพทย์/เภสัชกรก่อนใช้ เพราะอาจมีปฏิกิริยาระหว่างกัน
- สตรีมีครรภ์และให้นมบุตร ควรปรึกษาแพทย์ก่อน
- ไม่ใช้แทนยาที่แพทย์สั่ง และห้ามหยุดยาเองในทุกกรณี
- ไข้สูงเกิน 3 วัน หายใจเหนื่อยหอบ เจ็บหน้าอก ไอมีเสมหะเขียวหรือมีเลือด ซึมลง หรืออาการหวัดไม่ดีขึ้นใน 10 วัน ต้องพบแพทย์ ไม่ใช่เรื่องที่เพิ่มขนาดวิตามินซีหรือเอลเดอร์เบอร์รีเอง · ปวดหลังร้าวไปท้องน้อย ปัสสาวะเป็นเลือด (อาจเป็นนิ่ว) ในผู้ที่กินวิตามินซีขนาดสูง ต้องพบแพทย์ · คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย เวียนหัว หลังกินผลหรือน้ำเอลเดอร์เบอร์รีดิบ ต้องหยุดและพบแพทย์
อ้างอิง
- Hemilä H, Chalker E. Vitamin C for preventing and treating the common cold. Cochrane Database Syst Rev. 2013;(1):CD000980.
- Carr AC, Maggini S. Vitamin C and immune function. Nutrients. 2017;9(11):1211.
- Tiralongo E, Wee SS, Lea RA. Elderberry supplementation reduces cold duration and symptoms in air-travellers: a randomized, double-blind placebo-controlled clinical trial. Nutrients. 2016;8(4):182.
- Hawkins J, Baker C, Cherry L, Dunne E. Black elderberry (Sambucus nigra) supplementation effectively treats upper respiratory symptoms: a meta-analysis of randomized, controlled clinical trials. Complement Ther Med. 2019;42:361-365.
- NIH Office of Dietary Supplements. Vitamin C: Fact Sheet for Health Professionals.
- National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH). European Elder. Fact sheet.
- Centers for Disease Control (CDC). Poisoning from elderberry juice—California. MMWR. 1984;33(13):173-174.
- สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา — ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร
💡 กำลังมองหาตัวช่วยดูแล? อ่านต่อ: วิตามินซี ยี่ห้อไหนดี เลือกอย่างไรให้ดูดซึมจริง 👉
