วิตามินดี กินทุกวัน vs สัปดาห์ละครั้ง ต่างกันยังไง? ทำไมหมอไทยสั่งรายสัปดาห์ แบบไหนระดับในเลือดนิ่งกว่า โบลัสขนาดใหญ่เสี่ยงอะไร และอาหารเสริมควรกินแบบไหน

คำถามว่า วิตามินดีควรกินทุกวันหรือสัปดาห์ละครั้ง เกิดจากสองโลกที่คนไทยเจอพร้อมกัน — โลกของแพทย์ที่สั่งวิตามินดีขนาดสูง (เช่น 20,000 IU) กินสัปดาห์ละครั้งเป็นยาเพื่อแก้ภาวะขาด และโลกของผลิตภัณฑ์เสริมอาหารที่ให้กินวันละแคปซูล คำตอบสั้นคือ ทั้งสองแบบใช้ได้ เพราะวิตามินดีเป็นวิตามินละลายในไขมันที่มีรูปสะสม 25(OH)D อยู่ในเลือดนานหลายสัปดาห์ งานวิจัยพบว่าปริมาณรวมเท่ากันไม่ว่าจะแบ่งรายวัน รายสัปดาห์ หรือรายเดือน ให้ระดับสะสมใกล้เคียงกัน แต่มีข้อแตกต่างสองจุดที่สำคัญ: แบบรายวันรักษาระดับวิตามินดีตัวแม่ (D3) ในเลือดได้นิ่งกว่า และ โบลัสขนาดใหญ่มาก (เช่น หลายแสน IU ต่อปี) มีข้อมูลว่าให้ผลด้านลบ บทความนี้อธิบายกลไก งานวิจัยที่เทียบตรง ๆ และสิ่งที่ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารทำได้และทำไม่ได้

≈ 24 ชม.
ครึ่งชีวิตของวิตามินดี 3 ตัวแม่
ในเลือด (สั้นกว่ารูปสะสมมาก)
เท่ากัน
ระดับ 25(OH)D เมื่อปริมาณรวม
เท่ากัน ไม่ว่ารายวัน/สัปดาห์/เดือน
500,000 IU
โบลัสรายปีที่งานวิจัยพบ
หกล้มและกระดูกหักเพิ่ม (Sanders 2010)

ถ้ายังไม่แน่ใจว่าต้องการวิตามินดีเท่าไร เริ่มที่ วิตามินดีเท่าไรถึงพอ และ สัญญาณขาดวิตามินดี ก่อน บทความนี้ตอบเรื่องความถี่โดยเฉพาะ · เรื่องแรกคือทำไมวิตามินดีกินห่างได้ · เรื่องที่สองคือตารางเทียบรายวัน vs รายสัปดาห์ vs โบลัส · เรื่องที่สามคืองานวิจัยที่เทียบตรง ๆ พบอะไร · เรื่องที่สี่คือทำไมแพทย์ไทยสั่งรายสัปดาห์ · เรื่องที่ห้าคือผลิตภัณฑ์เสริมอาหารควรกินแบบไหน · เรื่องสุดท้ายคือกินตอนไหน กินคู่อะไร และใครต้องระวัง

1 ทำไมวิตามินดีถึง “กินห่าง” ได้ ต่างจากวิตามินซี

วิตามินดี 3 ที่กินเข้าไปจะถูกตับเปลี่ยนเป็น 25-ไฮดรอกซีวิตามินดี (25(OH)D) ซึ่งเป็นรูปสะสมที่จับกับโปรตีนขนส่งในเลือด มีครึ่งชีวิตประมาณ 2–3 สัปดาห์ ขณะที่วิตามินดี 3 ตัวแม่มีครึ่งชีวิตเพียงประมาณหนึ่งวัน และวิตามินดีส่วนเกินยังถูกเก็บในไขมันร่างกาย ร่างกายจึงมี “ถัง” สำรองที่ปล่อยออกมาใช้ทีละน้อย (Holick 2007)

  • วิตามินซี ละลายในน้ำ ขับทางปัสสาวะภายในชั่วโมง จึงต้องได้ทุกวัน
  • วิตามินดี ละลายในไขมัน มีรูปสะสมอยู่นาน การกินรายสัปดาห์จึงเติมถังได้โดยระดับไม่ตกลงถึงพื้น
  • ค่าที่แพทย์ตรวจ คือ 25(OH)D ไม่ใช่วิตามินดี 3 ตัวแม่ นี่คือเหตุผลที่งานวิจัยส่วนใหญ่สรุปว่า “ความถี่ไม่สำคัญ” — เพราะวัดที่ถังสะสม

รูปที่ออกฤทธิ์จริงคือแคลซิไตรออล ซึ่งไตสร้างตามความต้องการ อ่านเพิ่มที่ วิตามินดี 3 vs แคลซิไตรออล และความต่างของ D2 กับ D3 ที่ วิตามิน D2 vs D3

2 ตารางเทียบ: กินทุกวัน vs สัปดาห์ละครั้ง vs โบลัสขนาดใหญ่

ประเด็น รายวัน (เช่น 1,000–2,000 IU) รายสัปดาห์ (เช่น 7,000–20,000 IU) โบลัสใหญ่ (≥ 100,000 IU ครั้งเดียว)
ระดับ 25(OH)D เมื่อปริมาณรวมเท่ากัน ใกล้เคียงกัน ใกล้เคียงกัน พุ่งสูงแล้วลดลงเร็ว
ระดับวิตามินดี 3 ตัวแม่ นิ่ง ไม่ตกถึงศูนย์ ขึ้นหลังกินแล้วหมดก่อนครบสัปดาห์ พุ่งสูงมากแล้วหายไปนาน
ความสม่ำเสมอ ลืมง่ายเมื่อเป็นกิจวัตร แต่ลืม 1 วันไม่กระทบ ลืม 1 ครั้ง = ขาด 1 สัปดาห์ แต่จำง่ายกว่า ไม่ต้องจำ
สถานะในไทย อาหารเสริมหรือยา (ตามขนาด) ยาตามใบสั่งแพทย์ ยา ใช้ในโรงพยาบาลหรืองานวิจัย
ข้อมูลด้านลบ น้อยที่สุดในขนาดปกติ น้อยเมื่อแพทย์ติดตาม มีรายงานหกล้ม–กระดูกหักเพิ่มในผู้สูงอายุ
งานวิจัยติดเชื้อทางเดินหายใจ พบความสัมพันธ์ด้านดี พบความสัมพันธ์ด้านดี ไม่พบ

สรุปคือ รายวันกับรายสัปดาห์เป็นคู่ที่เทียบกันได้ และเลือกตามความสะดวกกับคำสั่งแพทย์ ส่วนโบลัสขนาดใหญ่มากคือคนละเรื่อง ไม่ใช่ทางลัดที่ควรหาทำเอง

3 งานวิจัยที่เทียบตรง ๆ พบอะไร

  • Ish-Shalom และคณะ (2008): ผู้สูงอายุหลังกระดูกสะโพกหัก ได้วิตามินดี 3 วันละ 1,500 IU, สัปดาห์ละ 10,500 IU หรือเดือนละ 45,000 IU นาน 2 เดือน ระดับ 25(OH)D ที่ได้ไม่ต่างกัน
  • Chel และคณะ (2008): ผู้สูงอายุในสถานดูแล ได้วันละ 600 IU, สัปดาห์ละ 4,200 IU หรือเดือนละ 18,000 IU นาน 4 เดือน ทั้งสามกลุ่มระดับเพิ่มขึ้น กลุ่มรายวันสูงกว่าเล็กน้อย
  • Sanders และคณะ (2010, JAMA): หญิงสูงอายุได้วิตามินดี 3 ปีละครั้ง 500,000 IU พบหกล้มและกระดูกหักมากกว่ากลุ่มหลอก โดยเฉพาะในช่วง 3 เดือนแรกหลังกิน
  • Martineau และคณะ (2017, BMJ): งานรวมผลข้อมูลรายบุคคลจาก 25 งาน พบว่าการเสริมวิตามินดีแบบรายวันหรือรายสัปดาห์สัมพันธ์กับการติดเชื้อทางเดินหายใจเฉียบพลันน้อยลง ขณะที่แบบโบลัสขนาดใหญ่ไม่พบผลนี้ ผลชัดในกลุ่มที่ขาดมาก
  • Hollis และ Wagner (2013): เสนอว่าวิตามินดี 3 ตัวแม่มีบทบาทของตัวเองในเนื้อเยื่อ การกินรายวันที่รักษาระดับตัวแม่ให้นิ่งจึงอาจมีข้อดีที่การวัด 25(OH)D มองไม่เห็น ยังเป็นสมมติฐาน

ข้อจำกัดคืองานเทียบความถี่โดยตรงส่วนใหญ่ทำในผู้สูงอายุและใช้เวลาไม่กี่เดือน และผลเรื่องการติดเชื้อเป็นความสัมพันธ์จากงานรวมผล ไม่ใช่ข้อบ่งชี้ให้ใช้วิตามินดีป้องกันโรค

4 ทำไมแพทย์ไทยถึงสั่ง “สัปดาห์ละเม็ด”

  • แก้ภาวะขาดให้เร็ว: เมื่อตรวจพบ 25(OH)D ต่ำ แพทย์มักให้ขนาดโหลด เช่น 20,000 IU สัปดาห์ละ 1–2 ครั้ง นาน 6–8 สัปดาห์ แล้วตรวจซ้ำ ซึ่งเป็นแนวทางที่สอดคล้องกับคำแนะนำของ Endocrine Society (Holick 2011) ที่ให้รวมขนาดเป็นรายสัปดาห์ได้
  • ยาที่มีในระบบ: วิตามินดีขนาดสูงในโรงพยาบาลไทยส่วนใหญ่เป็นแคปซูล 20,000 IU ซึ่งหลายยี่ห้อเป็นวิตามินดี 2 (เออร์โกแคลซิเฟอรอล) การสั่งเป็นรายสัปดาห์จึงตรงกับขนาดเม็ดที่มี
  • ความร่วมมือของผู้ป่วย: เม็ดเดียวต่อสัปดาห์จำง่ายกว่าสำหรับผู้สูงอายุที่กินยาหลายตัวอยู่แล้ว
  • ต้องติดตาม: ขนาดนี้เป็นยา ต้องมีการตรวจเลือดก่อนและหลัง ไม่ใช่ขนาดที่ซื้อกินเองต่อเนื่องไม่มีกำหนด อ่านเรื่องขีดจำกัดและอาการเกินที่ วิตามินดีกินเกินอันตรายไหม

5 ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารวิตามินดี ควรกินแบบไหน

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารออกแบบมาเป็นขนาด บำรุงรายวัน ไม่ใช่ขนาดโหลด ฉลากจึงกำหนดให้กินทุกวัน และไม่ควรเก็บไว้กินรวมสัปดาห์ละ 7 แคปซูลเอง เพราะ:

  • สูตรรวมหลายตัว: ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารมักใส่แมกนีเซียม วิตามินเค 2 วิตามินซี หรือสารอื่นร่วม การกินทีละ 7 แคปซูลทำให้สารเหล่านั้นเกินในวันเดียว
  • ไม่ได้ออกแบบมาแทนยา: ถ้าแพทย์วินิจฉัยว่าขาด ให้ใช้ยาตามใบสั่ง และบอกแพทย์ด้วยว่ากินอาหารเสริมอะไรอยู่ เพื่อไม่ให้ขนาดรวมเกิน
  • ขีดจำกัด: ผู้ใหญ่ไม่ควรเกิน 4,000 IU ต่อวันจากทุกแหล่งรวมกัน หากไม่ได้อยู่ในความดูแลของแพทย์ (IOM 2011)
  • ลืมกิน 1 วัน: ไม่ต้องกินชดเชยเป็น 2 เท่า เพราะถังสะสมยังอยู่ ให้กินต่อตามปกติ

ตัวช่วยเลือกผลิตภัณฑ์อ่านที่ วิตามินดี กินตอนไหน และคู่มือเลือกที่ วิตามินดี ยี่ห้อไหนดี เลือกอย่างไรให้พอดีกับร่างกาย

Lipo D3 ให้วิตามินดี 3 ในรูปลิโพโซม 100 มก. พร้อมสารที่ทำงานร่วมกันเรื่องกระดูก — แมกนีเซียมซิเตรต 175 มก. แมกนีเซียมออกไซด์ 50 มก. วิตามินซี 100 มก. ไฟโตสเตอรอล 20 มก. และวิตามินเค 2 · ระบุปริมาณสารสำคัญรายตัวบนฉลาก มีเลข อย. 26-1-10867-5-0048 และผ่านการรับรองฮาลาล · ผู้ที่กินยาต้านการแข็งตัวของเลือดควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้ เพราะมีวิตามินเค 2 · ฉลากระบุวิตามินดี 3 รูปลิโพโซมเป็นน้ำหนักสาร ไม่ใช่หน่วย IU จึงเทียบกับขนาดในงานวิจัยโดยตรงไม่ได้ · เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหารสำหรับกินทุกวันตามฉลาก ไม่ใช่วิตามินดีขนาดสูงรายสัปดาห์ที่แพทย์สั่ง และห้ามนำมากินแทนกัน · สูตรมีวิตามินเค 2 ผู้ที่กินวาร์ฟารินต้องปรึกษาแพทย์ก่อน

6 กินตอนไหน กินคู่อะไร และใครต้องระวัง

  • กินพร้อมมื้อที่มีไขมัน: งานของ Mulligan และ Licata (2010) และ Dawson-Hughes (2015) พบว่าการกินวิตามินดีพร้อมมื้อที่มีไขมันเพิ่มการดูดซึมอย่างมีนัยสำคัญ ใช้ได้ทั้งแบบรายวันและรายสัปดาห์
  • แมกนีเซียม: เอนไซม์ที่เปลี่ยนวิตามินดีเป็นรูปสะสมและรูปออกฤทธิ์ต้องใช้แมกนีเซียม อ่านที่ ทำไมวิตามินดีต้องมีแมกนีเซียม
  • วิตามินเค 2: มักถูกจับคู่ในสูตรดูแลกระดูก ผู้ที่กินวาร์ฟารินต้องปรึกษาแพทย์ก่อน อ่านที่ วิตามิน K2 คืออะไร
  • ยาที่ต้องระวัง: ยาขับปัสสาวะกลุ่มไทอาไซด์ (เสี่ยงแคลเซียมสูง) สเตียรอยด์ ยากันชักบางชนิด และยาลดไขมันบางตัว มีผลต่อระดับวิตามินดี
  • ผู้ที่มีโรคไต ภาวะแคลเซียมในเลือดสูง นิ่วในไต หรือโรคที่ทำให้ไวต่อวิตามินดี (เช่น ซาร์คอยโดซิส): ต้องให้แพทย์กำหนดขนาดเท่านั้น

สอบถามรายละเอียดสูตรได้ที่ LINE @blb.co.th หรือโทร 062-353-9895

7 คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

วิตามินดีกินทุกวันกับสัปดาห์ละครั้ง ต่างกันไหม?

เมื่อปริมาณรวมเท่ากัน ระดับสะสม 25(OH)D ที่ได้ใกล้เคียงกัน แบบรายวันรักษาระดับวิตามินดี 3 ตัวแม่ได้นิ่งกว่า ส่วนแบบรายสัปดาห์เป็นขนาดยาที่แพทย์สั่งเพื่อแก้ภาวะขาด

ทำไมวิตามินดีกินสัปดาห์ละครั้งได้ แต่วิตามินซีต้องกินทุกวัน?

วิตามินดีละลายในไขมันและมีรูปสะสมในเลือดที่อยู่ได้ 2–3 สัปดาห์ ส่วนวิตามินซีละลายในน้ำและถูกขับออกภายในไม่กี่ชั่วโมง

เอาอาหารเสริมวิตามินดีมากินรวม 7 แคปซูลสัปดาห์ละครั้งได้ไหม?

ไม่ควร เพราะสูตรอาหารเสริมมักมีแมกนีเซียม วิตามินเค 2 และสารอื่นที่จะเกินในวันเดียว และผลิตภัณฑ์ออกแบบมาให้กินทุกวันตามฉลาก

วิตามินดี 20,000 IU ที่หมอให้ ซื้อกินเองต่อได้ไหม?

ไม่ควร เป็นยาที่ต้องตรวจเลือดก่อนและหลัง การกินขนาดสูงต่อเนื่องโดยไม่ติดตามเสี่ยงต่อภาวะแคลเซียมในเลือดสูง

โบลัสวิตามินดีขนาดใหญ่ปีละครั้งดีไหม?

งานในหญิงสูงอายุที่ได้ 500,000 IU ปีละครั้งพบหกล้มและกระดูกหักมากกว่ากลุ่มหลอก และงานรวมผลเรื่องการติดเชื้อทางเดินหายใจไม่พบผลดีจากแบบโบลัส จึงไม่ใช่วิธีที่แนะนำให้ทำเอง

ลืมกินวิตามินดีไป 1–2 วัน ต้องกินชดเชยไหม?

ไม่ต้องกินเพิ่มเป็นสองเท่า ถังสะสมในร่างกายยังอยู่ ให้กินต่อตามปกติ

วิตามินดีกินตอนไหนดีที่สุด?

กินพร้อมมื้อที่มีไขมันช่วยดูดซึมดีขึ้น จะเช้าหรือเย็นก็ได้ ที่สำคัญคือกินให้สม่ำเสมอ ไม่ว่าจะเป็นแบบรายวันหรือรายสัปดาห์ตามแพทย์สั่ง

  • ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา — ไม่มีผลในการป้องกัน บำบัด หรือรักษาโรค เป็นเพียงตัวช่วยดูแลสุขภาพ
  • วิตามินดีในผลิตภัณฑ์เสริมอาหารเป็นวิตามินเสริมอาหาร ไม่ได้รักษาโรคกระดูกพรุน และไม่ได้ป้องกันการติดเชื้อ · วิตามินดีขนาดสูงแบบรายสัปดาห์หรือรายเดือนที่แพทย์ไทยสั่งเป็น ยา ต้องกินตามใบสั่งแพทย์และตรวจเลือดติดตาม ไม่ใช่สิ่งที่คำนวณกินเองจากบทความ
  • ห้ามคำนวณขนาดวิตามินหรือแร่ธาตุขนาดสูงให้ตัวเองจากบทความหรือคลิปในอินเทอร์เน็ต ขนาดที่เหมาะสมต้องมาจากผลตรวจและการประเมินของแพทย์หรือเภสัชกร
  • ต้องบวกปริมาณสารตัวเดียวกันจากทุกผลิตภัณฑ์ที่กินอยู่ รวมทั้งวิตามินรวม นมผง และเครื่องดื่มเสริมสารอาหาร เพราะคนส่วนใหญ่ที่ได้รับเกินไม่ได้ตั้งใจ แต่เกิดจากการกินซ้อนโดยไม่รู้ตัว
  • ห้ามหยุด ลด หรือปรับขนาดยาที่แพทย์สั่งเองเพราะเริ่มกินผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร การเปลี่ยนแปลงทุกอย่างต้องผ่านแพทย์หรือเภสัชกรเท่านั้น
  • ผู้มีโรคประจำตัวหรือกินยาประจำ ควรปรึกษาแพทย์/เภสัชกรก่อนใช้ เพราะอาจมีปฏิกิริยาระหว่างกัน
  • สตรีมีครรภ์และให้นมบุตร ควรปรึกษาแพทย์ก่อน
  • ไม่ใช้แทนยาที่แพทย์สั่ง และห้ามหยุดยาเองในทุกกรณี
  • ผู้ที่กินวาร์ฟาริน (Warfarin) ต้องไม่เริ่มหรือหยุดวิตามินเค 2 เองเด็ดขาด เพราะวิตามินเคมีผลตรงต่อค่า INR ต้องให้แพทย์เป็นผู้ตัดสินและนัดเจาะเลือดติดตาม · และถ้ามีจุดเลือดออกใต้ผิวหนัง เลือดกำเดาไหลบ่อย หรือปวดกระดูกเฉพาะจุดรุนแรง ต้องพบแพทย์
  • คลื่นไส้อาเจียนต่อเนื่อง กระหายน้ำและปัสสาวะบ่อยผิดปกติ ท้องผูกรุนแรง อ่อนเพลียมาก สับสน ปวดกระดูก หรือปวดเอวร้าวลงขาหนีบ ในผู้ที่กินวิตามินดีขนาดสูงหรือกินซ้อนหลายผลิตภัณฑ์ คือลักษณะของแคลเซียมในเลือดสูงจากวิตามินดีเกิน ต้องหยุดและพบแพทย์ทันทีพร้อมนำฉลากทุกตัวไปด้วย

อ้างอิง

  1. Ish-Shalom S, Segal E, Salganik T, Raz B, Bromberg IL, Vieth R. Comparison of daily, weekly, and monthly vitamin D3 in ethanol dosing protocols for two months in elderly hip fracture patients. J Clin Endocrinol Metab. 2008;93(9):3430-3435.
  2. Chel V, Wijnhoven HA, Smit JH, Ooms M, Lips P. Efficacy of different doses and time intervals of oral vitamin D supplementation with or without calcium in elderly nursing home residents. Osteoporos Int. 2008;19(5):663-671.
  3. Sanders KM, Stuart AL, Williamson EJ, et al. Annual high-dose oral vitamin D and falls and fractures in older women: a randomized controlled trial. JAMA. 2010;303(18):1815-1822.
  4. Martineau AR, Jolliffe DA, Hooper RL, et al. Vitamin D supplementation to prevent acute respiratory tract infections: systematic review and meta-analysis of individual participant data. BMJ. 2017;356:i6583.
  5. Hollis BW, Wagner CL. The role of the parent compound vitamin D with respect to metabolism and function: why clinical dose intervals can affect clinical outcomes. J Clin Endocrinol Metab. 2013;98(12):4619-4628.
  6. Holick MF. Vitamin D deficiency. N Engl J Med. 2007;357(3):266-281.
  7. Holick MF, Binkley NC, Bischoff-Ferrari HA, et al. Evaluation, treatment, and prevention of vitamin D deficiency: an Endocrine Society clinical practice guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2011;96(7):1911-1930.
  8. Mulligan GB, Licata A. Taking vitamin D with the largest meal improves absorption and results in higher serum levels of 25-hydroxyvitamin D. J Bone Miner Res. 2010;25(4):928-930.
  9. Dawson-Hughes B, Harris SS, Lichtenstein AH, Dolnikowski G, Palermo NJ, Rasmussen H. Dietary fat increases vitamin D-3 absorption. J Acad Nutr Diet. 2015;115(2):225-230.
  10. Institute of Medicine. Dietary Reference Intakes for Calcium and Vitamin D. National Academies Press; 2011.
  11. สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา — ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร
บทความนี้ให้ข้อมูลเพื่อความรู้ความเข้าใจ ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกัน บำบัด หรือรักษาโรค ผู้มีโรคประจำตัว สตรีมีครรภ์/ให้นมบุตร หรือผู้ที่กินยาประจำ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้
👥
ผู้เขียน & ตรวจทาน
ทีมงาน BLB Balance Brand

บทความนี้จัดทำและตรวจทานโดยทีมงาน บริษัท บาลานซ์ แบรนด์ จำกัด เรียบเรียงจากแหล่งอ้างอิงทางการแพทย์ที่น่าเชื่อถือ (เช่น Mayo Clinic, NIH, Cleveland Clinic) · เนื้อหาเพื่อให้ความรู้ ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ · ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกัน บำบัด หรือรักษาโรค

เกี่ยวกับเรา / มาตรฐานเนื้อหา →