วิตามินเค 2 (Vitamin K2, เมนาควิโนน) กับ แคลเซียม (Calcium) ถูกพูดถึงคู่กันเสมอในเรื่องกระดูก จนหลายคนสงสัยว่าต้องเลือกตัวไหน คำตอบสั้น ๆ คือ ทั้งสองตัวทำหน้าที่คนละขั้นและใช้แทนกันไม่ได้ แคลเซียมเป็น แร่ธาตุ ที่เป็นเนื้อของกระดูกโดยตรง เปรียบได้กับอิฐ ส่วนวิตามินเค 2 เป็น วิตามินละลายในไขมัน ที่ช่วยกระตุ้นโปรตีนซึ่งทำหน้าที่จับแคลเซียม เปรียบได้กับผู้ที่คอยจัดวางอิฐ ถ้าแคลเซียมจากอาหารไม่พอ วิตามินเค 2 ก็ไม่มีวัตถุดิบให้ทำงาน และถ้าได้แคลเซียมพอแล้ว การเสริมเพิ่มเป็นเม็ดขนาดสูงก็ไม่ได้ทำให้กระดูกแข็งแรงขึ้นตามสัดส่วน บทความนี้เทียบสองตัวทีละประเด็น พร้อมงานวิจัยในคนที่ยังมีข้อจำกัด และข้อควรระวังสำคัญเรื่องยาวาร์ฟาริน
สำหรับผู้ใหญ่ไทย (ตามช่วงวัย)
ในผู้ใหญ่ (NIH ODS)
ที่ร่างกายดูดซึมได้ดี
บล็อกนี้มีบทความ วิตามิน K2 คืออะไร · วิตามิน D3 + K2 ทำไมต้องกินคู่กัน · วิตามิน D3 vs วิตามิน K2 · แคลเซียมกับวิตามินดี แล้ว บทความนี้เทียบวิตามินเค 2 กับแคลเซียมโดยตรง · เรื่องแรกคือสองตัวนี้คืออะไร · เรื่องที่สองคือตารางเทียบ · เรื่องที่สามคือกลไกที่ทำงานต่อกัน · เรื่องที่สี่คืองานวิจัยในคน · เรื่องที่ห้าคือต้องกินทั้งคู่ไหม กินตอนไหน · เรื่องสุดท้ายคือโทษและใครต้องระวัง
1 วิตามินเค 2 และแคลเซียมคืออะไร
- แคลเซียม: แร่ธาตุที่มีมากที่สุดในร่างกาย ราว 99% อยู่ในกระดูกและฟัน ส่วนที่เหลือทำหน้าที่ในการหดตัวของกล้ามเนื้อ การส่งสัญญาณประสาท และการแข็งตัวของเลือด แหล่งอาหารคือ นม โยเกิร์ต ชีส ปลาเล็กปลาน้อยกินทั้งก้าง เต้าหู้แข็ง งาดำ และผักใบเขียวบางชนิด เช่น คะน้า ชนิดของเม็ดแคลเซียมอ่านที่ แคลเซียมมีกี่รูปแบบ
- วิตามินเค 2: กลุ่มสารเมนาควิโนน (menaquinone) ที่แบคทีเรียสร้าง พบในอาหารหมัก เช่น นัตโตะ ชีสบางชนิด และในเนื้อสัตว์ ไข่แดง ชนิดที่พบในอาหารเสริมบ่อยคือ MK-4 และ MK-7 ซึ่งอยู่ในเลือดได้นานต่างกัน อ่านที่ K2 แบบ MK-4 vs MK-7 ส่วนวิตามินเค 1 (ฟิลโลควิโนน) มาจากผักใบเขียวและเป็นวิตามินเคส่วนใหญ่ที่คนได้รับจากอาหาร
ความต่างที่เห็นชัดคือ หน่วย แคลเซียมนับเป็นร้อยถึงพันมิลลิกรัม ส่วนวิตามินเคนับเป็นไมโครกรัม ซึ่งเล็กกว่ากันเป็นพันเท่า เพราะตัวหนึ่งเป็นวัตถุดิบ อีกตัวเป็นตัวช่วยของเอนไซม์
2 ตารางเทียบ: วิตามินเค 2 vs แคลเซียม
| ประเด็น | วิตามินเค 2 | แคลเซียม |
|---|---|---|
| ประเภท | วิตามินละลายในไขมัน | แร่ธาตุ |
| หน้าที่หลักเรื่องกระดูก | กระตุ้นโปรตีนออสทีโอแคลซินให้จับแคลเซียม | เป็นเนื้อของกระดูกโดยตรง |
| ปริมาณที่ต้องการต่อวัน | ระดับไมโครกรัม (วิตามินเครวม 90–120 มคก.) | ระดับ 800–1,200 มก. ตามช่วงวัย |
| แหล่งอาหาร | นัตโตะ ชีส ไข่แดง เนื้อสัตว์ | นม ปลาเล็กปลาน้อย เต้าหู้แข็ง ผักใบเขียว |
| การดูดซึม | ต้องมีไขมันในมื้ออาหาร | ดูดซึมได้ดีเมื่อครั้งละไม่เกิน 500 มก. และมีวิตามินดีพอ |
| ขีดบน | ยังไม่มีการกำหนด | 2,000–2,500 มก. ต่อวัน (NIH ODS) |
| ข้อควรระวังเด่น | ยาวาร์ฟาริน | นิ่วในไต ท้องผูก ยาไทรอยด์ ยาปฏิชีวนะบางกลุ่ม |
จะเห็นว่า ข้อควรระวังของสองตัวนี้ไม่ซ้ำกันเลย คนที่กินแคลเซียมได้ไม่ได้แปลว่ากินวิตามินเค 2 ได้ และกลับกัน
3 กลไกที่ทำงานต่อกัน: วัตถุดิบกับผู้จัดวาง
การสร้างกระดูกต้องอาศัยสารหลายตัวต่อเนื่องกัน อธิบายอย่างง่ายได้ 3 ขั้น
- ขั้นที่ 1 ดูดซึม: วิตามินดีช่วยให้ลำไส้ดูดซึมแคลเซียมจากอาหารเข้าสู่เลือด
- ขั้นที่ 2 กระตุ้นโปรตีน: เซลล์สร้างกระดูกผลิตโปรตีน ออสทีโอแคลซิน (osteocalcin) ซึ่งต้องผ่านปฏิกิริยาคาร์บอกซิเลชันที่อาศัยวิตามินเคก่อน จึงจะจับกับแคลเซียมได้ดี
- ขั้นที่ 3 ในผนังหลอดเลือด: โปรตีนอีกตัวคือ MGP (matrix Gla protein) ก็ต้องอาศัยวิตามินเคเช่นกัน งานในห้องทดลองและงานเชิงสังเกตสนใจบทบาทของโปรตีนนี้กับการสะสมของแคลเซียมในเนื้อเยื่ออ่อน
นี่เป็นที่มาของคำพูดว่า “เค 2 พาแคลเซียมเข้ากระดูก” ซึ่งเป็น คำอธิบายเชิงกลไก งานของ Schurgers และคณะ (2007) พบว่า MK-7 อยู่ในเลือดได้นานกว่าวิตามินเค 1 และกระตุ้นออสทีโอแคลซินได้มากกว่า แต่ การที่ตัวชี้วัดในเลือดดีขึ้น ยังไม่เท่ากับการพิสูจน์ว่ากระดูกหักน้อยลง ซึ่งต้องดูจากงานวิจัยในคนโดยตรง อ่านกลไกเพิ่มที่ วิตามิน D3 + K2 ทำไมต้องกินคู่กัน
4 งานวิจัยในคน: แต่ละตัวพบอะไร
- วิตามินเค 2 (Knapen และคณะ 2013): หญิงวัยหมดประจำเดือนสุขภาพดี 244 คน ได้ MK-7 วันละ 180 มคก. หรือยาหลอก 3 ปี พบว่ากลุ่ม MK-7 มีการลดลงของมวลกระดูกบริเวณกระดูกสันหลังส่วนเอวและคอกระดูกต้นขา ช้ากว่า กลุ่มยาหลอก แต่ขนาดของผลไม่มาก
- งานทบทวนวิตามินเค (Mott และคณะ 2019): รวมงานสุ่มในผู้ใหญ่ สรุปว่าผลต่อความหนาแน่นของกระดูกไม่ชัดเจน และหลักฐานเรื่องกระดูกหักยังไม่แน่นอน ต้องการงานคุณภาพสูงเพิ่ม
- แคลเซียม (Tai และคณะ 2015): งานวิเคราะห์อภิมานพบว่าการเพิ่มแคลเซียมจากอาหารหรืออาหารเสริมเพิ่มความหนาแน่นของกระดูกได้ราว 1–2% ซึ่งผู้วิจัยมองว่าเป็นผลขนาดเล็ก
- ความปลอดภัยของแคลเซียมเม็ด (Bolland และคณะ 2010): งานวิเคราะห์อภิมานตั้งข้อสังเกตว่าแคลเซียมเม็ดขนาดสูง (ที่ไม่ได้ให้ร่วมกับวิตามินดี) อาจสัมพันธ์กับเหตุการณ์ทางหัวใจที่เพิ่มขึ้น ประเด็นนี้ ยังถกเถียงกัน และงานอื่นไม่ได้พบตรงกันทั้งหมด แต่ทำให้หลายหน่วยงานแนะนำให้ได้แคลเซียมจากอาหารเป็นหลัก
ข้อจำกัด: ยังไม่มีงานขนาดใหญ่ที่เทียบ “แคลเซียมอย่างเดียว” กับ “แคลเซียมร่วมกับเค 2” โดยวัดกระดูกหักเป็นผลลัพธ์หลัก ข้อสรุปว่าต้องกินคู่กันทุกคนจึงยังเกินหลักฐาน
5 ต้องกินทั้งคู่ไหม กินตอนไหน
- เริ่มจากนับแคลเซียมจากอาหาร: นม 1 แก้วให้แคลเซียมราว 250–300 มก. ถ้ากินนม โยเกิร์ต ปลาเล็กปลาน้อย และเต้าหู้เป็นประจำ หลายคนได้ใกล้เคียงเป้าหมายอยู่แล้ว ไม่จำเป็นต้องเสริมเป็นเม็ด
- ถ้าต้องเสริมแคลเซียม: แบ่งครั้งละไม่เกิน 500 มก. แคลเซียมคาร์บอเนตกินพร้อมอาหาร รายละเอียดที่ แคลเซียม กินตอนไหน
- วิตามินเค 2 กินตอนไหน: กินพร้อมมื้อที่มีไขมัน เพราะเป็นวิตามินละลายในไขมัน รายละเอียดที่ วิตามิน K2 กินตอนไหน
- กินพร้อมกันได้ไหม: ได้ ไม่มีข้อมูลว่ารบกวนการดูดซึมกัน
- อย่าลืมวิตามินดี แมกนีเซียม และโปรตีน: กระดูกไม่ได้สร้างจากสารตัวเดียว และการออกกำลังกายแบบลงน้ำหนัก (เดิน วิ่งเหยาะ ยกน้ำหนัก) เป็นปัจจัยที่มีหลักฐานชัด
- ใครควรคุยกับแพทย์เรื่องตรวจมวลกระดูก: ผู้หญิงวัยหมดประจำเดือน ผู้ที่ใช้ยาสเตียรอยด์ระยะยาว และผู้ที่มีประวัติกระดูกหักง่ายในครอบครัว
6 โทษ ผลข้างเคียง และใครต้องระวัง
- วิตามินเค 2 กับยาวาร์ฟาริน: เป็นข้อควรระวังที่สำคัญที่สุด วิตามินเคมีผลตรงข้ามกับยา ผู้ที่กินวาร์ฟารินห้ามเริ่มหรือหยุดวิตามินเค 2 เอง อ่านเพิ่มที่ โทษของวิตามิน K2
- แคลเซียม: ท้องผูก ท้องอืด และถ้าได้รับสูงเกินต่อเนื่องอาจเพิ่มความเสี่ยงนิ่วในไตในบางคน อ่านเพิ่มที่ โทษของแคลเซียม
- แคลเซียมกับยา: ต้องเว้นห่างจากยาไทรอยด์ ยาปฏิชีวนะกลุ่มเตตราไซคลินและควิโนโลน และยากลุ่มบิสฟอสโฟเนต
- ผู้ที่มีโรคไต แคลเซียมในเลือดสูง หรือพาราไทรอยด์ผิดปกติ: ต้องปรึกษาแพทย์ก่อนเสริมทั้งสองตัว
- หญิงตั้งครรภ์และให้นมบุตร: ปรึกษาแพทย์ก่อน
- การกินซ้อน: วิตามินรวม นมเสริมแคลเซียม และยาลดกรดบางชนิดมีแคลเซียม ต้องนับรวม
สอบถามรายละเอียดสูตรได้ที่ LINE @blb.co.th หรือโทร 062-353-9895
7 คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
วิตามินเค 2 กับ แคลเซียม ต่างกันยังไง?
แคลเซียมเป็นแร่ธาตุที่เป็นเนื้อของกระดูก ต้องการวันละหลายร้อยถึงพันมิลลิกรัม ส่วนวิตามินเค 2 เป็นวิตามินที่ต้องการระดับไมโครกรัม ทำหน้าที่กระตุ้นโปรตีนที่จับแคลเซียมเข้ากับกระดูก จึงใช้แทนกันไม่ได้
กินแคลเซียมต้องกินวิตามินเค 2 ด้วยไหม?
ไม่ได้บังคับ กลไกสนับสนุนว่าทั้งสองทำงานต่อกัน แต่ยังไม่มีงานวิจัยขนาดใหญ่ที่พิสูจน์ว่าการกินคู่กันลดกระดูกหักได้มากกว่ากินแคลเซียมอย่างเดียว สิ่งที่ควรทำก่อนคือได้แคลเซียมและวิตามินดีให้พอ
วิตามินเค 2 พาแคลเซียมเข้ากระดูกจริงไหม?
เป็นคำอธิบายเชิงกลไก วิตามินเคช่วยกระตุ้นโปรตีนออสทีโอแคลซินให้จับแคลเซียมได้ งานในคนพบว่าตัวชี้วัดในเลือดดีขึ้นและมวลกระดูกลดช้าลงในบางงาน แต่ผลต่อกระดูกหักยังไม่ชัดเจน
วิตามินเค 2 กับแคลเซียม กินตอนไหนดี?
วิตามินเค 2 กินพร้อมมื้อที่มีไขมัน ส่วนแคลเซียมแบ่งกินครั้งละไม่เกิน 500 มก. พร้อมอาหาร ทั้งสองตัวกินในมื้อเดียวกันได้
วิตามินเค 1 กับ เค 2 ต่างกันยังไง?
วิตามินเค 1 มาจากผักใบเขียวและเกี่ยวกับการแข็งตัวของเลือดเป็นหลัก ส่วนเค 2 มาจากอาหารหมักและเนื้อสัตว์ อยู่ในเลือดได้นานกว่าในรูป MK-7 งานวิจัยจึงสนใจเรื่องกระดูก
ใครไม่ควรกินวิตามินเค 2?
ผู้ที่กินยาต้านการแข็งตัวของเลือดกลุ่มวาร์ฟารินต้องไม่เริ่มหรือหยุดเอง เพราะวิตามินเคมีผลต่อค่า INR โดยตรง ต้องให้แพทย์เป็นผู้ตัดสิน
โทษของการกินแคลเซียมมากเกินมีอะไรบ้าง?
ท้องผูก ท้องอืด และอาจเพิ่มความเสี่ยงนิ่วในไตในบางคน ขีดบนของแคลเซียมรวมทุกแหล่งอยู่ที่ราว 2,000–2,500 มก. ต่อวันตามช่วงวัย จึงควรนับจากอาหารก่อนเสริม
- ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา — ไม่มีผลในการป้องกัน บำบัด หรือรักษาโรค เป็นเพียงตัวช่วยดูแลสุขภาพ
- วิตามินเค 2 และแคลเซียมเป็นสารอาหารในผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ไม่ได้ป้องกันหรือรักษาโรคกระดูกพรุน กระดูกหัก หรือโรคหัวใจและหลอดเลือด และไม่ใช่ยา · งานวิจัยส่วนใหญ่วัดมวลกระดูกหรือตัวชี้วัดในเลือด ซึ่งไม่เท่ากับการลดกระดูกหักจริง · ผู้ที่ได้รับการวินิจฉัยว่ากระดูกบางหรือกระดูกพรุนต้องดูแลตามแผนของแพทย์
- วิตามินเค 2 ไม่ใช่ยารักษาหรือป้องกันกระดูกพรุน และไม่ใช่สิ่งที่ละลายหินปูนในหลอดเลือด — งานวิจัยส่วนใหญ่ดูที่ตัวชี้วัดทางชีวเคมีและมวลกระดูก ไม่ใช่การหายจากโรค · ผู้ที่ได้รับการวินิจฉัยว่ากระดูกพรุนต้องรักษาตามแผนของแพทย์ ไม่ใช้อาหารเสริมแทนยา
- ต้องบวกปริมาณสารตัวเดียวกันจากทุกผลิตภัณฑ์ที่กินอยู่ รวมทั้งวิตามินรวม นมผง และเครื่องดื่มเสริมสารอาหาร เพราะคนส่วนใหญ่ที่ได้รับเกินไม่ได้ตั้งใจ แต่เกิดจากการกินซ้อนโดยไม่รู้ตัว
- ผู้มีโรคประจำตัวหรือกินยาประจำ ควรปรึกษาแพทย์/เภสัชกรก่อนใช้ เพราะอาจมีปฏิกิริยาระหว่างกัน
- สตรีมีครรภ์และให้นมบุตร ควรปรึกษาแพทย์ก่อน
- ไม่ใช้แทนยาที่แพทย์สั่ง และห้ามหยุดยาเองในทุกกรณี
- ผู้ที่กินวาร์ฟาริน (Warfarin) ต้องไม่เริ่มหรือหยุดวิตามินเค 2 เองเด็ดขาด เพราะวิตามินเคมีผลตรงต่อค่า INR ต้องให้แพทย์เป็นผู้ตัดสินและนัดเจาะเลือดติดตาม · และถ้ามีจุดเลือดออกใต้ผิวหนัง เลือดกำเดาไหลบ่อย หรือปวดกระดูกเฉพาะจุดรุนแรง ต้องพบแพทย์ · ปัสสาวะน้อยลง ปวดเอวหรือสีข้างรุนแรงเป็นพัก ๆ ปัสสาวะมีเลือดปน คลื่นไส้อาเจียนต่อเนื่อง อ่อนเพลียมากผิดปกติ สับสน หรือหัวใจเต้นผิดจังหวะ ในผู้ที่เสริมแคลเซียมขนาดสูง ต้องหยุดและพบแพทย์ทันที เพราะเป็นลักษณะของนิ่วในไตหรือภาวะแคลเซียมในเลือดสูง · ส่วนสูงลดลงชัดเจน หลังค่อมขึ้น หรือกระดูกหักจากการล้มเบา ๆ ต้องพบแพทย์เพื่อตรวจความหนาแน่นของกระดูก
อ้างอิง
- National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements. Calcium: Fact Sheet for Health Professionals.
- National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements. Vitamin K: Fact Sheet for Health Professionals.
- Knapen MHJ, Drummen NE, Smit E, Vermeer C, Theuwissen E. Three-year low-dose menaquinone-7 supplementation helps decrease bone loss in healthy postmenopausal women. Osteoporos Int. 2013;24(9):2499-2507.
- Mott A, Bradley T, Wright K, et al. Effect of vitamin K on bone mineral density and fractures in adults: an updated systematic review and meta-analysis of randomised controlled trials. Osteoporos Int. 2019;30(8):1543-1559.
- Tai V, Leung W, Grey A, Reid IR, Bolland MJ. Calcium intake and bone mineral density: systematic review and meta-analysis. BMJ. 2015;351:h4183.
- Bolland MJ, Avenell A, Baron JA, et al. Effect of calcium supplements on risk of myocardial infarction and cardiovascular events: meta-analysis. BMJ. 2010;341:c3691.
- Schurgers LJ, Teunissen KJ, Hamulyák K, et al. Vitamin K-containing dietary supplements: comparison of synthetic vitamin K1 and natto-derived menaquinone-7. Blood. 2007;109(8):3279-3283.
- สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา — ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร
💡 กำลังมองหาตัวช่วยดูแล? อ่านต่อ: วิตามินดี ยี่ห้อไหนดี เลือกอย่างไรให้พอดีกับร่างกาย 👉
